क्रियापद

Question 1

PYQ 1.0 marks

घर + ई = घरी, एक + एक = एकेक हे कोणत्या संधीचे आहेत?

A पररूप संधि B विसर्ग संधि C पूर्वरूप संधि D व्यंजन संधि

Why: घर + ई = घरी आणि एक + एक = एकेक ही उदाहरणे **पूर्वरूप संधी**चे आहेत. पूर्वरूप संधीत शब्दांच्या जोडल्यावर पहिल्या शब्दाचा शेवटचा स्वर दुसऱ्या शब्दाच्या सुरुवातीच्या स्वराशी मिळून नवीन रूप घेते. येथे 'घर + ई' → 'घरी' (र + ई → री) आणि 'एक + एक' → 'एकेक' (एक + एक → एकेक) असे बदल होतात. म्हणून पर्याय **क) पूर्वरूप संधि** योग्य आहे.[5]

Question 2

PYQ 1.0 marks

शब्दाच्छल संधीची फोड कशी होईल?

A शब्द + छल B शब्दाच + छल C शब्द + अछल D शब्दा + छल

Why: **शब्दाच्छल** ही **शब्द + छल** या दोन शब्दांची **पूर्वरूप संधि** आहे. येथे 'शब्दा' चा शेवटचा 'अ' स्वर आणि 'छल' चा प्रथम स्वर यांचा मेळ घालून 'च्छ' असा व्यंजनसंधीचा प्रभाव होतो. मराठी व्याकरणात अशा प्रकारची संधी **वyanjan-vikara** म्हणून ओळखली जाते. म्हणून योग्य फोड **शब्द + छल**.[5]

Question 3

PYQ 1.0 marks

संधीचे किती प्रकार आहेत?

A दोन B चार C तीन D पाच

Why: संधीचे **तीन** प्रकार आहेत:
1. **स्वरसंधी** - स्वर + स्वर (उदा. विद्या + आलय → विद्यालय)
2. **व्यंजनसंधि** - व्यंजन + व्यंजन/स्वर (उदा. सु + उदन → ससुदन)
3. **विसर्गसंधि** - विसर्ग (:) चा परिवर्तन (उदा. नि: + शुल्क → निःशुल्क)
मराठी व्याकरणात हे तिन्ही प्रकार महत्त्वाचे आहेत.[1]

Question 4

PYQ 1.0 marks

स्वरसंधीचा प्रकार कोणता आहे?

A स्वर + व्यंजन B स्वर + स्वर C व्यंजन + व्यंजन D विसर्ग + स्वर

Why: **स्वरसंधी** म्हणजे **स्वर + स्वर** यांचा मेळ. उदाहरणार्थ:
• महा + ईश्वर = महेश्वर
• विद्या + आलय = विद्यालय
• देव + ओत = देवोत
या सर्वांमध्ये दोन स्वरांचा संयोग होऊन नवीन स्वररूप तयार होते. म्हणून योग्य पर्याय **स्वर + स्वर**.[5][1]

Question 5

PYQ 1.0 marks

व्यंजन संधीसाठी योग्य पर्याय कोणता?

A स्वर + स्वर B व्यंजन + व्यंजन C विसर्ग + व्यंजन D व्यंजन + स्वर/व्यंजन

Why: **व्यंजनसंधी** दोन प्रकारची असते:
1. **व्यंजन + स्वर** (उदा. सु + उदन = ससुदन)
2. **व्यंजन + व्यंजन** (उदा. दिक् + गज = दिग्गज)
या दोन्ही परिस्थितीत व्यंजनाचे रूपांतर होते. म्हणून **व्यंजन + स्वर/व्यंजन** हा सर्वसमावेशक पर्याय योग्य आहे.[5][1]

Question 6

PYQ 1.0 marks

खालील पैकी कोणता शब्द द्वंद्व समासाचे उदाहरण आहे?

A भाजीपाला B यथाक्रम C आमरण D प्रशिक्षण

Why: द्वंद्व समास हा एक प्रकारचा समास आहे ज्यामध्ये दोन्ही पद समान महत्त्वाचे असतात आणि त्यांच्या दरम्यान 'आणि', 'किंवा', 'अथवा' इत्यादी शब्दांचा लोप होतो. 'भाजीपाला' हा शब्द 'भाजी, पाला, वगैरे' असे विग्रहित होतो आणि हे समाहार द्वंद्व समासाचे उदाहरण आहे. उर्वरित तीन पर्याय 'यथाक्रम', 'आमरण', 'प्रशिक्षण' हे अव्ययीभाव समासाचे उदाहरण आहेत, ज्यामध्ये पहिले पद महत्त्वाचे असून ते क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून कार्य करतात. म्हणून योग्य उत्तर 'भाजीपाला' हे आहे.

Question 7

PYQ 1.0 marks

समीकरण हा सामासिक शब्द कोणत्या दोन शब्दांनी मिळून तयार झाला आहे?

A समान आणि करण B सम आणि करण C समी आणि करण D सामा आणि करण

Why: 'समीकरण' हा सामासिक शब्द 'सम' आणि 'करण' या दोन शब्दांनी मिळून तयार झाला आहे. 'सम' म्हणजे समान आणि 'करण' म्हणजे करणे. येथे 'सम' हे पहिले पद महत्त्वाचे असून क्रियाविशेषण अव्यय म्हणून कार्य करते, त्यामुळे हा अव्ययीभाव समास आहे. तत्पुरुष, द्वंद्व, बहुव्रीही आदी समासाच्या तुलनेत अव्ययीभाव समासामध्ये पहिले पद नेहमी महत्त्वाचे असते.

Question 8

PYQ 1.0 marks

निम्नलिखितपैकी कोणत्या नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘वा’ कारांत होते?
(A) कुंकू
(B) तळे
(C) पान
(D) मूल

A कुंकू B तळे C पान D मूल

Why: काही ‘ऊ’ कारांत नपुंसकलिंगी नामांचे सामान्यरूप ‘वा’ कारांत होते. उदाहरणार्थ, कुंकू-कुंकवाचा, गळू-गळवाचा. म्हणून पर्याय A बरोबर आहे.[1]

Question 9

PYQ 1.0 marks

‘लहान मुलाला रागवले’ या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.

A अकर्मक B सकर्मक C प्रयोजक D संयुक्त

Why: ‘रागवले’ या क्रियापदात कर्माची (लहान मुलाला) अपेक्षा आहे आणि कर्म स्पष्ट आहे. यामुळे हे **सकर्मक क्रियापद** आहे. अकर्मक क्रियापदात कर्माची अपेक्षा नसते, उदा. चालणे, रडणे. प्रयोजक क्रियापद कर्त्याने कर्म करवते, उदा. शिकवणे. येथे कर्म स्पष्ट असल्याने सकर्मक योग्य उत्तर आहे[2].

Question 10

PYQ 1.0 marks

निम्नलिखितपैकी कोणते प्रयोजक क्रियापद आहे?

A चालणे B शिकवणे C झोपणे D रडणे

Why: **प्रयोजक क्रियापद** हे असे क्रियापद असते जे कर्त्याने कर्म करवते. **शिकवणे** मध्ये शिक्षक शिकवतो म्हणजे विद्यार्थ्याला शिकवतो (कर्म). इतर पर्याय अकर्मक आहेत: चालणे, झोपणे, रडणे यांत कर्माची अपेक्षा नाही[1].

Question 11

PYQ 1.0 marks

‘तोने आणि मीने एकत्र फिरलो’ या वाक्यातील क्रियापदाचा प्रकार ओळखा.

A सकर्मक B अकर्मक C संयुक्त क्रियापद D प्रयोजक

Why: **फिरलो** हे **संयुक्त क्रियापद** आहे कारण यात दोन कर्ते (तोने आणि मीने) एकत्र आहेत आणि एकच क्रियापद वापरले आहे. संयुक्त क्रियापदात अनेक कर्ते एकाच क्रियेने बांधले जातात[1].

Question 12

PYQ · 2023 1.0 marks

खालीलपैकी कोणते वाक्य **प्रश्नार्थी वाक्य** आहे? A. तो आला. B. तो कधी येईल? C. तो खूप चांगला आहे. D. मी जाईन.

A तो आला. B तो कधी येईल? C तो खूप चांगला आहे. D मी जाईन.

Why: प्रश्नार्थी वाक्य हे ज्यात प्रश्न विचारला जातो असे वाक्य असते. यात प्रश्नार्थक सर्वनाम (कोण, काय, कधी, कुठे) आणि प्रश्नचिन्ह (?) वापरले जाते. पर्याय B मध्ये 'कधी येईल?' असा प्रश्न आहे, म्हणून ते प्रश्नार्थी वाक्य आहे[2].

Question 13

PYQ · 2022 2.0 marks

खालील वाक्याचा प्रकार सांगा: **'पक्षी आकाशात उडत असतात, परंतु त्यांचे लक्ष पिल्लांकडे असते.'**

A केवल वाक्य B संयुक्त वाक्य C मिश्र वाक्य D विधानार्थी वाक्य

Why: हे वाक्य दोन प्रधान वाक्यांचे 'परंतु' या उभयान्वयी अव्ययाने जोडलेले आहे. **प्रधान वाक्य + प्रधान वाक्य = संयुक्त वाक्य**. म्हणून उत्तर B[2][3].

Question 14

Question bank

संधी संकल्पना आणि व्याख्या यामध्ये कोणता विधी संधीचा प्रकार आहे?

A स्वरसंधी B व्यंजनसंधी C शब्दाच्छळ संधी D संधीफोड

Why: स्वरसंधी मध्ये दोन स्वऱ्यांचा जोड ज्ञातनीय संधी प्रकार आहे, जी संधीतील प्रमुख प्रकारांपैकी एक आहे.

Question 15

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार व्यंजनसंंधीला लागू होतो?

A जर्हाल संधी B यण् संधी C संधीफोड D स्वरसंधी

Why: जर्हाल संधी ही व्यंजनसंधीचीच एक खास प्रकार असून यात दोन व्यंजनांची संधी होते.

Question 16

Question bank

संधीफोड म्हणजे काय?

A संधी घालेल्या शब्दांना मूळ सथितीत परत आणणे B नवी संधी तयार करणे C स्वरांमध्ये मेल करणे D शब्दांचे संक्षेप करणे

Why: संधीफोड म्हणजे संधीनंतर जोडलेल्या स्वर किंव्हा व्यंजनांना मूळ स्वरूपात परत आणण्याची प्रक्रिया.

Question 17

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार शब्दाच्छळ संधीमध्ये येतो?

A अल्पविराम B संधीफोड C शब्द संयोग D शब्द कपणी

Why: शब्दाच्छळ संधीमध्ये शब्दांचे संयोग होऊन नवीन शब्द तयार होतो.

Question 18

Question bank

स्वरसंधीच्या कोणत्या प्रकारामध्ये दोन स्वर एका नवीन स्वर बनतो?

A दीर्घ स्वरसंधी B मृदु व्यंजनसंधी C शब्द संधी D शब्दाच्छळ संक्षेपण

Why: दीर्घ स्वरसंधी मध्ये दोन स्वर एका नवीन दीर्घ स्वर निर्मित होतो.

Question 19

Question bank

व्यंजनसंधीती संधि किती प्रकारात 'प्रत्यय + धातू' जोडला जातो?

A यंन संधी B शब्दाच्छल संधी C स्वरसंधी D संधीफोडी

Why: यंन संधी ही व्यंजनसंधीची एक मुख्य प्रकार असून यात प्रत्यय आणि धातू जोडले जातात.

Question 20

Question bank

शब्दाच्छल संधी कशी ओळखायची?

A शब्दांमध्ये दोन भाव जोडले जातात B शब्द घटनेतून दुसऱ्या शब्दाचा अधिवास होतो C स्वर एका शब्दात मिसळतात D व्यंजन पुन्हा पुन्हा येतात

Why: शब्दाच्छल संधी मध्ये एका शब्दाचा किंवा शब्द घटनेतून दुसऱ्या शब्दाचा अधिवास होणे होय.

Question 21

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार संधीफोडीमध्ये येतो?

A शब्दाच्छल संधी फोडणे B स्वरसंधी करणे C व्यंजनसंधी लागू करणे D व्याकरण सुधारण्यासठी

Why: संधीफोडीमध्ये शब्दाच्छल संधीचे तुटणे दाखील समाविष्ट आहे.

Question 22

Question bank

संधीचे मुख्य तीन प्रकार कोणते आहेत?

A स्वरसंधी, व्यंजनसंधी, शब्दाच्छल संधी B स्वरसंधी, समास, परमुख संधी C शब्दसंयोग, संधिसंयोग, शब्दचयन D शब्दरचन, शब्दविभाजन, शब्दरूपांतरण

Why: संधीचे मुख्य तीन प्रकार म्हणजे स्वरसंधी, व्यंजनसंधी आणि शब्दाच्छल संधीय.

Question 23

Question bank

खालीलपैकी कोणता गुंधरम संधी प्रकार उपयोगी येतो?

A स्वरांचे रोधन B व्यंजनांची संयुक्त रचना C ध्वनींमधील बदल D शब्दभिन्नता

Why: संधी प्रकारांत ध्वनींमध्ये बदल महत्वपूर्ण असल्यामुळे संधी घडते.

Question 24

Question bank

व्यंजनसंधीमध्ये "स" चा कोणता प्राकार पुन्हा व्यंजनाशी संधी साधतो?

A शब्द B सघनत्व व्यंजन C साप्त व्यंजन D शब्द रसिक

Why: व्यंजनसंधीमध्ये संधी सघनत्व व्यंजनांच्या मदतीने होतो जे पुन्हा व्यंजनाशी संधी साधतात.

Question 25

Question bank

संधीफोड करताना कोणती प्राथमिक वापरली जाते?

A मूळ शब्दाचा वापर प्रत अण्णे B नवीं संधी तयार करणे C अर्ध बडळणे D शब्द भागणे

Why: संधीफोड म्हंचजे संधीने तयार झालेलें शब्द मूळ रूपात परत आणणे होय.

Question 26

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी व्याकरणाच्या व्याख्येत समाविष्ट आहे?

A ध्वनी बादलाव प्राथमिक B शब्द लेखनप्रणाळी C वाक्य रचना D लिपी विटकास

Why: संधी मध्ये दोन ध्वनी एकत्र येऊन बादली होणारी प्राथमिक प्रक्रिया, जे व्याकरणिक विशय आहे.

Question 27

Question bank

शब्दाच्छल संधीमध्ये कोणता बदल होतो?

A शब्दांच्या आकार लाभान होतो B शब्दांची संख्या वाढते C शब्द दोन भागांत विभागले जातात D शब्दांची लांबी वाढते

Why: शब्दाच्छल संधीच्या प्रक्रियेत शब्दाचा आकार लाभान होऊन नवीन शब्द तयार होतो.

Question 28

Question bank

स्वरसंधीच्या "दीर्घ संधी" मध्ये हा कोणता बदल होतो?

A दोन्ही लघू स्वर एकत्र येऊन दीर्घ स्वर होतो B दोन व्यंजन एकत्र येतात C स्वर आणि व्यंजन मिसळतात D स्वर कपलें जातात

Why: दीर्घ संधीमध्ये दोन्ही लघू स्वर एकत्र येऊन दीर्घ स्वर तयार होतो.

Question 29

Question bank

संधी प्रत्येकियेत कोणा संधी प्रत्येकार 'मूळ स्वरूप परत आणणे' सांगतो?

A संधीफोड B व्यंजनसंधी C शब्दाच्छळ संधी D स्वरसंधी

Why: संधीफोड म्हणजे संधीने बदलेल्या द्वनींचे मूळ स्वरूपात परत येणे होय.

Question 30

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रत्येक व्याकरांनी अधिकृतपणे वापरला जातो?

A संधीफोड B शब्द संयोग C समास D पदपर्चा

Why: संधीफोड वापरून संधीतील द्वनी बदलेपरत मूळ स्वरूपात आणले जातात म्हणून व्याकरण शुद्ध राहतो.

Question 31

Question bank

संधीचा कोणता प्रत्येक व्यंजनांचा गतीशीलतेचा विचार केला जातो?

A व्यंजनसंधी B शब्दाच्छळ संधी C स्वरसंधी D संधीफोड

Why: व्यंजनसंधीमध्ये व्यंजनांचा आवाजाच्या गतिशीलतेनुसार संधी होते.

Question 32

Question bank

वाक्यात संधी प्रत्येकियाचा काय होतो?

A शब्दांतील सुसंगती वाढते B शब्दांतील संख्य वाढते C शब्द छोटे होतात D वाक्य अधिक संक्षिप्त होते

Why: वाक्यात संधी प्रत्येकियामुळे शब्दांमध्ये सुसंगती आणि स्वरलीकरण होते.

Question 33

Question bank

शब्दाच्छळ संधीमध्ये कशाचा प्रमुख सहभाग असतो?

A शब्दांच्याच रूपांतराचा B द्वनींचा C स्वरांचा D विशयाचा

Why: शब्दाच्छळ संधी मध्ये शब्दांच्या रूपांतरामुळे रूपांतरामुळे शब्द अधिक प्रभावी संधी आहे.

Question 34

Question bank

खालिलीपैकी कोणता संधी प्रकार संधिच्या नियमांनुसार योग्य आहे?

A स्वरसंधी B यण् संधी C शब्दाच्छल संधी D अनाथ संधी

Why: यण् संधी हा व्यंजनसंधीचा नियम असून तो संधी नियमांनुसार पालण करतो.

Question 35

Question bank

संधिच्या "अकुंचन" प्रकारीय ता यांचा काय अर्थ होतो?

A द्विनींची अकुंचन होते B शब्द अधिक लहान होतो C शब्द वाहतात D द्विनी एकत्र येतात

Why: अकुंचन म्हणजे द्विनींचे कमीत कमी प्रमाणात होणे म्हणजे अकुंचन होणे होय.

Question 36

Question bank

शब्दाच्छल संधीमुळे काय होऊ शकते?

A शब्द गडद किंव्हा लहान स्वरूपात येतात B शब्दांचे अर्थ बदलतात C शब्दांचे अधिकसंख्या वाढतात D शब्दांचे उच्‍चार बदलतात

Why: शब्दाच्छल संधीमुळे शब्दाचा काही भाग कमी जातो किंव्हा लहान होतो.

Question 37

Question bank

संधीफोडीच्या कोणत्या प्रकारीय शब्दांनी मूळ स्वरूप समजावें लागते?

A मूळ द्विनीयशास्त्रीय रूप समजून घेणे B नवीन शब्द रचना करणे C शब्दांत व्यंजन जोडणे D स्वरांत कपणी करणे

Why: संधीफोडीमधून मूळ द्विनीय ऑळख महत्त्वाची असते ज्यामुळे संधीत रूप समजले जाते.

Question 38

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी प्रकारज्ञा उपयोग स्ट्रांचा भाग आहे?

A संधीफोड B शब्दबंद C वाक्यप्रकार D संज्ञा रचना

Why: संधीफोड व्याकरणातील उपयोग स्ट्रांमधील संधी तूटण्याची प्रक्रिया म्हणुन येते.

Question 39

Question bank

स्वरसंस्थीचे कोणते स्वर असतात?

A स्वर आणी व्यंजन B स्वर आणी स्वर C व्यंजन आणी व्यंजन D ध्वनी आणी शब्‍द

Why: स्वरसंस्थी मध्ये दोन स्वऱांचे जोडणीचे प्रकार होय.

Question 40

Question bank

व्यंजनसंस्थीचे कोणत्या प्रकारात येते?

A व्यंजन + स्वर जोडणी B स्वर + स्वर जोडणी C व्यंजन + व्यंजन जोडणी D शब्‍द + शब्‍द जोडणी

Why: व्यंजनसंस्थी मध्ये दोन व्यंजनांची जोडणी प्रकारीया.

Question 41

Question bank

शब्दाच्‍छल संस्थिमध्ये कोणती प्रकारे होते?

A शब्दांचे लोप B शब्दांच्या संक्षेपणाचा प्रादुर्भाव C शब्दांची वाढ D शब्दांचे गुंठर्म बधल

Why: शब्दाच्‍छल संस्था शब्दांच्या संक्षेपण हा मुख्‍य बधल असतो.

Question 42

Question bank

वाक्यांत संस्थीफोड कसा करावी?

A शब्दांचे मूळ रूप समजण्यासठी B नवीन शब्द तयार करण्यासठी C व्याकरण सुधारण्यातकरिता D वाक्य लांब करण्यासठी

Why: संस्थीफोड करून संस्था बडल्याने अलेंले शब्द मूळ रूपात समजले जाते.

Question 43

Question bank

संस्थीचे स्वरूप काय असते?

A ध्वनींचा बदल किंवा संयोग B शब्दांची संक्ष्या वाढवणे C व्याकरण सुधारणा D शब्दांचे अर्ध बदलणे

Why: संस्था मध्ये ध्वनींमध्ये होणारा बदल किंवा संयोग.

Question 44

Question bank

शालीलपैकी कोणता संधी प्रकार स्वर आणि व्यंजन यांच्यासंयोगाचा आहे?

A यण् संधी B स्वरसंधी C शब्‍दाच्छल संधी D व्यंजनसंधी

Why: व्यंजनसंधीमध्ये व्यंजनांच्या संयोग होतो, जो स्वर आणि व्यंजनांच्या संयोगाला सुंदरता करता.

Question 45

Question bank

संघीय कायदा प्रकरियेत शब्‍द विभाजन अवस्थ्यक असेल?

A संधीफोड B शब्‍द संयोग C स्वरसंधी D व्यंजनसंधी

Why: संधीफोड करताना शब्‍द विभाजन करून मूल रूप समजले जाते.

Question 46

Question bank

शब्‍दाच्छल संधीमध्ये काय लक्षात घ्यावे लागते?

A शब्‍दांचे भाषिक समजून घेणे B ध्वनी बदलांचा अभ्यास C नवे शब्‍द तयार करणे D व्याकरण सुधारणा

Why: शब्‍दाच्छल संधी समजून घेण्यासाठी शब्‍दांचे भाषिक समजून घेणे आवश्यक आहे.

Question 47

Question bank

स्वरसंधी कोणत्या भाषाशास्त्रीय प्रकरियेशी संबंधित आहे?

A ध्वनिसंक्रमण B शब्दरचना C वाक्यरचना D अर्थसंग्रह

Why: स्वरसंधी म्हणजे ध्वनिंच्या बदल होणारी प्रक्रिया म्हणजे ध्वनिसंक्रमण आहे.

Question 48

Question bank

शब्‍दाच्छल संधीमध्ये शालीलपैकी कोणता बदल होतो?

A शब्दांत ध्वनींचा लोप B शब्द विचार C शब्दांची संख्य वाढ D शब्दांमध्ये विराम

Why: शब्‍दाच्छल संधीमध्ये शब्दातील काही भाग लोप पावतो ज्यामुळे शब्द छोटा होतो.

Question 49

Question bank

व्यंजनसंधीचा वापर कशासाठी होतो?

A शब्दांमध्ये सुगंठत जोडणी B ध्येनी उत्कृष्ट करणे C अर्थ वाढवणे D वाक्य रचनात्मक सुधारणा

Why: व्यंजनसंधीचा उपयोग शब्दांमध्ये सुगंठत जोडणी करण्यासाठी केला जातो.

Question 50

Question bank

संधीफोडीचे योग्य उदाहरण कोणते आहे?

A शब्दाना मूळ रूपात परत आणणे B नवीन शब्द तयार करणे C ध्येनी जोडणे D वाक्य लांब करणे

Why: संधीफोडीचा कार्य म्हणजे संधीनंतर लवलेले स्वर किंव्हा व्यंजन मूळ स्वरूपात परत आणणे.

Question 51

Question bank

खालीलपैकी कोणता शब्द संधीचा नमुना आहे?

A घर + ई = घरि B माणूस + ई = माणुसि C पाणी + ई = पाणीइ D सूर्य + आ = सुर्या

Why: घर + ई = घरि हा संधिसंधीचा एक समान्य उदाहरण आहे.

Question 52

Question bank

खालिलपैकी कोणता संधी प्राकार "देश + ई = देशी" या उधारणास अनुसरतो?\
Refer to संधी प्रकार आणि त्यांंच्या उधारणांसाठी संधर्ब.

A व्यासर्ग संधी B स्वर संधी C संयुक्त संधी D शब्दाच्छल संधी

Why: "देश + ई = देशी" मध्ये दोन्ही शाब्दांशाचा स्वरांंचा संयोग होऊन स्वर संधी त्याला होतो.

Question 53

Question bank

खालिलपैकी कोणती संधी फोडीची योग्य उधाहरणे आहेत?\
Refer to संधी फोडीच्या तत्त्वांसाठी.

A तर + आध = तार B फल + आध = फल्ल C गज + ई = गजे D शब्द + अ आ = शब्दा

Why: फल + आध = फल्ल या संधी फोडीत 'अ' काढून 'ल' आला आहे.

Question 54

Question bank

संयुक्त संधीचे मुख्य वैशिष्ट्य काय आहे?\
Refer to तीन संधी प्रकारांमधील फरकांसाठी.

A स्वरांंचे संयोग B व्यंजन् आणि स्वरांचा संयोग C फक्त व्यंजनांचा संयोग D शब्दाभेद मोडणे

Why: संयुक्त संधीमध्ये स्वर आणि व्यंजन दोघांचा संयोग होतो त्यामुळं व्यंजनसंधी आणि स्वरसंधी एकत्र होतात.

Question 55

Question bank

व्यंजनं संधीचे उदाहरण कोणते?\
Refer to व्यंजन संधींच्या उधारणांसाठी.

A सत + त्व = स्त्ता B राम + ई = रामे C महा + ई = महाई D अग्री + ई = अग्रे

Why: सत + त्व = स्त्ता या उधारणात दोन व्यंजनांंचा संयोग होतो त्यामुळं व्यंजन संधी आहे.

Question 56

Question bank

खालिलपैकी कोणत्या संधी प्राकार "गज + आ = गजा" हा बदल होतो?\
Refer to संधी प्रकार आणि उधारणे.

A स्वर संधी B व्यंजन संधी C शब्दाच्छल संधी D परसवर्ण संधी

Why: गज + आ = गजा या बदलामध्ये पहिले शब्दाचा शेवटचा व्यंजन आणि दुसऱ्या शब्दाचा स्वर यांचा परसवर्ण संधीमध्ये बदल होतो.

Question 57

Question bank

शब्‍दाच्छल संधी फोडल्यावर 'दत्त' हा शब्द स्थिर होतो. शब्‍दाच्छल संधीत खालीलपैकी काय होतो? Refer to शब्‍दाच्छल संधी चे नियम.

A शब्‍दाचा शेवटचा अक्षर पडतो B शब्‍दातील स्वर जोडले जातात C शब्‍दामध्ये नवीन अक्षर येते D शब्‍दामध्ये व्यंजनांची संख्या वाढते

Why: शब्‍दाच्छल संधीत शब्‍दाचा शेवटचा अक्षर पडून शब्द लहान होतो. असे 'दत्त' मध्ये 'त' अक्षर त्याच्या संधर्भात पडलेले आहे.

Question 58

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार "माणूस + ई = माणसे" या उदाहरणाशी आहे? Refer to संधीचे प्रकार आणि त्यातील स्वरूप

A स्वर संधी B व्यंजन संधी C परस्पर संयोजन संधी D शब्‍दाच्छल संधी

Why: "माणूस + ई = माणसे" येथे 'स' मध्ये बदल झाली आहे, जो परस्पर संयोजन संधी प्रकार आहे.

Question 59

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी फोडी सही आहे? Refer to संधी फोडीचे समान्य नियम.

A शब्‍द + ई = शब्‍दी B मट + आ = मटा C दक्‍ष + ई = दक्‍षी D गण + ई = गणि

Why: मट + आ = मटा ही संधी फोडी योग्य आहे कारण 'ट' राहिले आहे आणि 'आ' जोडले आहे.

Question 60

Question bank

नियमतः व्यंजनांच्या संधीमध्ये खालीलपैकी कोणता बदल होतो? Refer to व्यंजन संधी बद्दल स्पर्षण मराठी.

A व्यंजनाechi संख्या वाढते B व्यंजने जोडल्या जातात C व्यंजन बद्लून नवीन व्यंजन तयार होतो D व्यंजन पडून जातात

Why: व्यंजन संधीमध्ये दोन व्यन्जनांचा संयोग होऊन नवीन व्यंजन तयार होतो. जसें 'त् + त् = ट्'.

Question 61

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी "अग्गि + ई = अग्ने" या प्रकाराशी येत आहे? Refer to संधी प्रकार व उदाहारणांसाठी.

A स्वर संधी B परस्पर संयोजन संधी C संयुक्त संधी D शब्‍दाच्छल संधी

Why: अग्गि + ई = अग्ने मध्ये स्वर व व्यंजन एकत्र येतात जे संयुक्त संधीचे उदाहरण आहे.

Question 62

Question bank

संधी प्रकारांमध्ये कोणता प्रकार स्वर दोन शब्दांमध्ये येतो? Refer to स्वर संधी व्याख्या.

A स्वर संधी B व्यंजन संधी C परसवर्ण संधी D शब्दाच्छल संधी

Why: स्वर संधी मध्ये स्वरांचे जोड़ किंव्हा परिवर्तन होते जे दोन शब्दांमध्ये येते.

Question 63

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी प्रकार 'मित् + अ = मीत्रा' या उदाहरणाशी संबंधीत आहे? Refer to परसवर्ण संधीच्या नियमांसाठी.

A भारतीय संधी B परसवर्ण संधी C व्यंजन संधी D स्वर संधी

Why: 'मित् + अ = मीत्रा' या संधिमध्ये दोनही शब्दांतील अक्षरांच्या समायोजनामुळे परसवर्ण संधीचा भाग आहे.

Question 64

Question bank

शब्दाच्छल संधीमध्ये खालीलपैकी कोणता बदला होतो? Refer to शब्दाच्छल संधीचे नियम.

A शब्दाचा शेवटचा अक्षर पत्रतो B शब्दामध्ये नवीन अक्षर येते C शब्दाचा स्वर वाढतो D स्वर बदलतो पण अक्षर राहते

Why: शब्दाच्छल संधीमध्ये शब्दाचा शेवटचा अक्षर काढून टाकला जातो त्यामुले तो लहान होतो.

Question 65

Question bank

खालीलपैकी कोणता संधी दोन स्वर जोडले जातात? Refer to स्वर संधीचे विधान.

A स्वर संधी B व्यंजन संधी C परसवर्ण संधी D शब्दाच्छल संधी

Why: स्वर संधीतील मुख्यमध्ये वैशिष्ट्य मध्ये दोन स्वर एकत्र येतात, उद्धाहरणार्थ 'रु + उ = रू'.

Question 66

Question bank

परसवर्ण संधीया कोणत्या वाक्याचा अर्थ श्रद्ध अहे? Refer to परसवर्ण संधी नियम.

A नदी + ई = नदी B माणस + ई = माणसे C शब्द + अ = शब्दा D वास्तु + ई = वास्तूई

Why: 'माणस + ई = माणसे' याचा वाक्यांतील स्वरांतमध्ये बदल होऊन परसवर्ण संधी योग्य प्रकारे लागू झालेला आहे.

Question 67

Question bank

संयुक्त संधी कोणत्या ओळखायची? Refer to संयुक्त प्रकारांविशयी माहिती.

A दोनही शब्दांमध्ये स्वर बदलतात B स्वर आणि व्यंजन दोन्हींचा संयोग होतो C फक्त स्वरांमध्ये संयोग होतो D फक्त व्यंजनांमध्ये संयोग होतो

Why: संयुक्त संदिमध्ये स्वर व व्यंजन दोन्ही एका युग्मन रूप म्हणून करतात.

Question 68

Question bank

खालीलपैकी कोणत्या संधी प्रकारमध्ये फोड करणारा अक्षर बदलण्यााचा दोष अधिक आहे? Refer to संधी फोडीशी संबंधित उदाहारणे आणि नियम.

A शब्दाच्छल संधी B स्वर संधी C व्यंजन संधी D संयुक्त संधी

Why: संयुक्त संधी फोडताना दोन्ही स्वर आणि व्यंजन सोडून निश्‍चित करणें थोडे अधिक क्लिष्ट असते.

Question 69

Question bank

परस्वरनिर्द संधीच्या उदाहरणासाथी योग्य पर्याय कोणता? Refer to परस्वरनिर्द संधी पंक्तीसाठी.

A सूऱ्य + ई = सूर्यो B विद्या + ई = विद्ये C गज + अ = गजा D राम + ई = रामे

Why: 'गज + अ = गजा' हा परस्वरनिर्द संधीचा एक उत्कृष्ट उदाहरण आहे ज्यामध्ये अक्षरांमध्ये संयोजन होते.

Question 70

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी "फ्ल + ई = फ्ली" या सूत्रापासून अनुसरते? Refer to संधींचे स्वरूप व उदाहरणांसाठी.

A स्वर संधी B व्यंजन संधी C संयुक्त संधी D शब्दाच्छल संधी

Why: "फ्ल + ई = फ्ली" मध्ये व्यंजनांंचा बद्ल होतो त्यामुळे व्यंजन संधी आहे.

Question 71

Question bank

शब्दाच्छल संधीचा स्वरूपात खालीलपैकी कोणता शब्द योग्य आहे? Refer to शब्दाच्छल संधीचे तत्त्व व नियम.

A सत्‍य + ई = सतई B पत्त्वर + ई = पत्ता C दत्त + आ = दत्ता D शब्द + आ = शब्दा

Why: दत्त + आ = दत्ता ह्या उदाहरणात शेवटचा अक्षर दोन्हीं बाजूंनी सुसंगत आहे आणि शब्दाच्छल संधी आहे.

Question 72

Question bank

स्वर संधीचा नियम कोणता आहे?\
Refer to स्वर संधीचे नियम व वापर.

A दोनही स्वर एकत्र येन नवीन स्वर तयार करतात B स्वर पडतो आणि व्यंजन राहतो C स्वर दोनही बाजूंनी पडतो D स्वरांशीवाय संधी होत नाही

Why: स्वर संधिमध्ये दोन स्वर एकत्र येन नवीन स्वर तयार होतो जसे 'अ + अ = आ'.

Question 73

Question bank

परसवर्ण संधीमध्ये कोणता बदळ दिसतो?\
Refer to परसवर्ण संधीचे स्वरूप.

A दोन स्वर जोडण्यात बदळ B अक्षरांंची जागा बदळणे C स्वर व व्यंजन दोनही बदळणे D फक्त व्यंजनांची संख्य वाढवणे

Why: परसवर्ण संधिमध्ये दोन स्वर आणि व्यंजनांंच्या बदलामुळे नवीन स्वरूप तयार होते.

Question 74

Question bank

संयुक्त संधीचा कोणता उदाहरण स्वर आणि व्यंजन दोनही बदलतात?\
Refer to संधी उदाहरणे.

A रु + ऊ = रू B गज + आ = गजा C अगृि + ई = अग्ले D स्तत + त्व = स्त्ता

Why: अगृि + ई = अग्ले यामध्ये स्वर व व्यंजन दोनही बदलून संयुक्त संधी होते.

Question 75

Question bank

शब्दाचार्य संधी फोडताना काढायला गेलेले आवश्यक आहे?\
Refer to शब्दाचार्य संधीचा तत्त्वांसाठी.

A शेवटचा अक्षर बदळणे B शेवटचा अक्षर काढून टाकणे C शब्दाचार्य स्वर बदळणे D शब्दाचार्य प्रार्थंब बदळणे

Why: शब्दाचार्य संधी फोडताना शब्दाचार्य शेवटचा अक्षर काढून टाकणे हा नियम महत्वपूर्ण आहे.

Question 76

Question bank

व्यंजन संधीय स्वरूपात बदळ कोणता होतो?\
Refer to व्यंजन संधीय नियमांसाठी.

A व्यंजन जोडले जातात B एक व्यंजन पडतो C व्यंजन बदलून नवीन व्यंजन तयार होतो D स्वर जोडला जातो

Why: व्यंजन संधिमध्ये दोन व्यंजन एकत्र येत नवीन व्यंजन निर्माण होतो जसे 'त् + त् = ट्'.

Question 77

Question bank

परसवर्‍ण संधीचे शेवटचे उदाहारण कोणते आहे?\
Refer to परसवर्‍ण संधीचे उदाहरणे.

A कर्म + इ = कर्मि B गज + अ = गजा C राम + ई = रामे D सूर्‍य + आ = सूर्या

Why: 'गज + अ = गजा' हा परसवर्‍ण संधीचा सर्वांत शेवटचा प्रकारात्मक उदाहरण आहे.

Question 78

Question bank

खालिलपैकी कोणत्या संधी प्रकारात फोड कर्ताना अक्षरांमध्ये बदली अधिक वेगाने घडतात?\
Refer to संधीphonic classifications.

A शब्दाच्छल संधी B संयुक्त संधी C व्यम्जन संधी D स्वर संधी

Why: संयुक्त संधी फोडताना दोनही स्वर व व्यंजनांमध्ये बदली लक्षणीय प्रमाणात अवश्यक असते त्यामुळे ती जास्त क्लिष्ट असते.

Question 79

Question bank

स्वर संधीचा उदाहारणात खालीलपैकी कोणता शब्द योग्य आहे?\
Refer to स्वर संधी नियमांनुसार.

A रु + उ = रू B फल + ई = फले C सत + त्व = सत्त D मणि + ई = मणी

Why: 'रु + उ = रू' हा स्वर संधीचा स्पष्टरूप उदाहरण आहे.

Question 80

Question bank

खालिलपैकी कोणती संधी 'सरवनाम + सर्वनाम' या जोडणीत योग्य आहे? “तो” + “अजून”

A तोअजून B तो अजून C तो आली D तो आनी

Why: योग्य उत्तर हेतू: 'तो' + 'अजून' मध्ये प्रत्त्येक शब्द स्वतंत्र ठेवले आहेत. या सर्वनामांमधून संधी लागू नाहिये कारण ते स्वतंत्र रूपात वापरले जात असतात.
कोणती चूक होते: विद्यार्थी अपेक्षा करतात की संधी नक्कीच होणार आहे किंवा मानसुआकतेतून संधी लावून योग्य बनवायचा प्रयत्न करतात (गैरसमज: पक्षपाती विचारधारा).
वैकल्पिक सूचना: A मध्ये चुकीची संधी वापरल्यामुळे अवांछित परिणाम; C मध्ये संधी आणि समास यांची गोंधळ; D मध्ये संधी नियम पक्क्या गैरसमजामुळे शिरकाव होतो.

Question 81

Question bank

खालिलपैकी कोणत्या शब्‍दसंघात 'उं' वा स्वराशी संधी नियम अचूकपणे लागला आहे? “कृषि”+“इर्षा”

A कृषीर्षा B कृषि इर्षा C कृ इर्षा D कृष्यर्षा

Why: योग्य उत्तर हेतू: ‘उं’ + ‘इ’ मध्ये द्वीतीय संधी म्हणून ‘उं’ स्वराचा उच्छार ‘इ’ स्वरात बदलतो, म्हणजे ‘कृषि’ + ‘इर्षा’ = ‘कृषीर्षा’ योग्य आहे.
कोणती चूक होते: विद्यार्थी अर्धविराम संधी आणि समास नियम गोंधळतात, त्यामुळे संधी योग्य प्रकारे लागू करत नाहीत (गैरसमज).
वैकल्पिक सूचना: A योग्य द्वीतीय संधी नियम लागू केलेले; B रु केटा दाखवणारा; C अर्धविराम लावून गैरसमजामुळे; D समासगोंधळ करून चुकीचा संधी प्रकार दाखवले.

Question 82

Question bank

“वाचन” + “फेकवणी” या शब्दसंघी योग्य संधी कोणती?

A वाचनफेकवणी B वाचन फेकवणी C वाचनेफेकणी D वाचने फेकवणी

Why: योग्य उत्तर हेतू: ‘वाचन’ आणि ‘फेकवणी’ या दोन्ही स्वतंत्र शब्द असून त्यांच्यात संधी लागू नाही; ते स्वतंत्र ठेवताना योग्य आहे.
कोणती चूक होते: विद्यार्थी समास शब्‍दसंकुट करणारा संधी लागू होतो असे गृहीत धरतात आणि चुकीच्या नियमांचा अर्धविराम लावून गैरसमज विकसित करतात (पूरवठ्याचा अग्रगण्य नियम जास्तीचा वापर).
वैकल्पिक सूचना: A पूर्वग्रहामुळे लवकर संधी मानणे; C चुकीचा संधी प्रकार वापरलेला; D खोटी रुजू केलेली संधी वापरली.

Question 83

Question bank

“सूर्य” + “आगमन” या शब्दसंघी योग्य संधी कोणती?

A सूर्यागमन B सूर्य आगमन C सूर्याागमन D सूर्य डागमन

Why: योग्य उत्तर हेतू: ‘सूर्य’ + ‘आगमन’ मध्ये अ + आ = आ पर्यायाने द्वीतीय संधी लावून योग्य वाटतो, म्हणजे ‘सूर्यागमन’ योग्य आहे.
कोणती चूक होते: विद्यार्थी मूळ शब्‍दांचा संधिप्रयोग चुकीचा गृहीत धरतात आणि ‘समास’ म्हणून वापरतात (गैरसमज); B किंव्हा C गैरसमजाचा परिणाम, पक्षपाती विचार;
वैकल्पिक सूचना: A योग्य द्वीतीय संधी वापरलेली; B चुकीचा संधी लावून गोंधळ; C अर्धविराम शब्‍द संधिप्रयोगातील चुकीचा अनुकरण; D फेरधारणा करून गोंधळ.

Question 84

Question bank

खालिलपैकी संधी 'संदि विच्छेद' चुकीचा आहे? "विद्यार्थी" + "इच्छा"

A विद्यार्थीच्छा B विद्या + इच्छा C विद्या + इ + छा D विद्यार्थी + इच्छा

Why: योग्य उत्तर हेतू: 'विद्यार्थी' + 'इच्छा' मध्ये 'इ' + 'इ' याची संधी होत नाही पण 'विद्या+'इ'+छा' असे विभाजीत करणे चुकीचे आहे, संधी विच्छेदाने की ‘थी’ + ‘इ’ असेल तर योग्य विभाजन ‘थीच्छा’.
कोणती चूक होते: विद्यार्थी यंत्रमानवाने करतास पद्धतीने पूर्वग्रह (premature rule application) कारणते.
वैकल्पिक सूचना: A योग्य संधी लिंंक; B योग्य संधी आकार; C चुकीचा विच्छेद, पूर्वग्रह; D योग्य संधी नियमाचा जोडी नाही.

Question 85

Question bank

“शब्द” + “अर्थ” यांना संधी विच्छेद किती योग्य आहे?

A शब्दर्थ = शब्द + अर्थ B शब्धार्थ = शब्द + अर्थ C शब्द + दार्थ D शब्द + अर्थ

Why: योग्य उत्तराची कारणे: 'शब्द' + 'अर्थ' या मध euे संधी लागू होत नाही; त्यामुळे विविध भाषण 'शब्द + अर्थ' असा योग्य योग आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ होण्याचे कारण: विद्यार्थी वस्तपणा घेऊन संधी क्लक्युट करताना की शब्द जोडलं जातील (biased reasoning).
पर्यायानुसार: A आणि B उपयुक्ततेशिवाय चुकीची संधी प्रयत्न (sandhi without application); C अयोग्य संधी उपयोजक करणं चुकीची विच्छेद; D योग्य मिश्रण न करता स्वतंत्र दोन शब्द.

Question 86

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी 'उकारा' आणि 'ऊकारा' मध्येमध्ये योग्य आहे? “तुम्ही” + “आल”

A तुम्हीआल B तुम्ही आल C तुम्हीआल् D तुम्ही आल्

Why: योग्य उत्तराची कारणे: 'तुम्ही' आणि 'आल' स्वतंत्र शब्द मात्र योग्य, त्यामध्ये संधी लागू होत नाही, त्यामुळे 'तुम्ही आल' योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ होण्याचे कारण: विद्यार्थी संपूर्ण जुळणी किंवा दुय्तिने संधी लागताच्या चुकीच्या विचाराने (bias reasoning).
पर्यायानुसार: A आणि C ब्लपूर्वक संधी लागू केली (premature rule application); D 'आल्' हे स्वरूप दुय्तिने नाही; B योग्य स्वतंत्र संधी.

Question 87

Question bank

खालीलपैकी कोणती संधी 'कर्तर' + 'अभ्यास' मध्ये योग्य आहे?

A कर्तराब्ध्यास B कर्तर अभ्यास C कर्तराब्ध्यास D कर्तराब्ध्यास

Why: योग्य उत्तराची कारणे: ‘र’ + ‘अ’ मध्ये द्वितीयय संधी लागलेच होते, म्हणून 'कर्तराभ्यास' योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ होण्याचे कारण: विद्यार्थी गैंजरुरी शब्देन स्वतंत्र मानून संधी न लावणे किंवा किंवा चुकीपणें संधीची जागा ओळखणे (premature rule application).
पर्यायानुसार: A सयोग्य गैयोज़नीय आहे; B चुकीन वेगळे शब्द माले; C मतपूर्वक संधी छळ न केला; D योग्य द्वितीयय संधी लागली.

Question 88

Question bank

“सा” + “आदि” यांच्यातील योग्य संधी पर्याय कोणता?

A सादी B सा आदि C सा आदि D सआदि

Why: योग्य उत्तराची कारणे: 'अ' + 'आ' या दोन स्वरांच्या संधीमध्ये द्वितीयय संधी नियम लागू होतो आणि 'अ' + 'आ' = 'आ'; म्हणून 'सआदि' योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ होण्याचे कारण: विद्यार्थी चुकीच्या स्वरूपाचा संधी प्रकट करण्याचा (rote memorisation), की संधी नियमांची चुकीची वापरांची किंवा गोंधळ (premature rule application).
पर्यायानुसार: A संधी चुकीची लागूयामुशे; B, C स्वरूप टेवेण्यावर जोडी (bias reasoning); D योग्य द्वितीयय संधी वापरणे.

Question 89

Question bank

खालीलपैकी कोणत्या वाक्यात 'विसर्ग संधी' आहे? 1) पिताः + अमित 2) सूर्य + उद्योग 3) आता + अभ्यस 4) गुरु + उन्नति

A 1 आणि 4 B 2 आणि 3 C 1 आणि 3 D 2 आणि 4

Why: योग्य उत्तराची कारणे: विसर्ग संधी निम्नसार म्हणुन विसर्गानंतर स्वर सुरु होतं तसे विसर्ग संधी लागले आहेत. 'पिताः + अमित' (त् + अ) आणि 'आता + अभ्यस' (म + अ) मध्ये विसर्ग संधी आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ होण्याचे कारण: विद्यार्थी विसर्ग संधीचा नियम वेगळा ठिकाणी लागू मानून गोंधळात पडतात (premature rule application).
पर्यायानुसार: A चुकीच्या जोडणीवर अधिकृत; B विसर्ग संधी योग्य नाही; C योग्य विसर्ग संधी वापरलेली; D विसर्ग संधी अयोग्य टिकाणी स्मजली.

Question 90

Question bank

“शर्मा” + “अथी” या शब्दसंशुद्धीमध्येयोग्य संधी कोणती?

A शर्मातिथी B शर्मा अथिती C शर्माथीती D शर्मा अतिथी

Why: योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: ‘आ’ + ‘अ’ द्वितीय sounds ची निघालं होतं आणि ‘आ’ + ‘अ’ = ‘आ’, परिणामी ‘शर्मातिथी’ योग्य आहे.
विद्यार्थी का चूकतात: विद्यार्थी स्वतंत्र शब्द मुळे वेगळे ठेवणे पसंत करतात (bias reasoning).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A दिसानिर्देशन करून योग्य संधी; B, D स्वतंत्र स्वरूप आणि गोखळ; C जोडण्याचा अपूर्ण प्रयत्न.

Question 91

Question bank

शाळील्पैकी कोणती संधी ‘त्रिकेट’ + ‘आगमन’ मध्ये योग्य आहे?

A त्रिकेटागमन B त्रिकेटी आगमन C त्रिकेट आगमन D त्रिकेटाग्मन

Why: योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: ‘त्रिकेट’ + ‘आगमन’ मध्ये ‘अ’ + ‘आ’ द्वितीय sound स्वरूप लावू होतं, त्यामुळे ‘त्रिकेटागमन’ योग्य आहे.
विद्यार्थी का चूकतात: विद्यार्थी संधी स्पष्ट धरून मूळ शब्द कसे वापरावे याचा गोंधळ करतात (premature rule application).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य संधी पर्याय; B, C स्वतंत्र शब्द मानून चुकीचे; D गैरयोग्य स्वरूप.

Question 92

Question bank

“पुत्र” + “अग्मो” या शब्दसंशुद्धीचा योग्य विस्थापन कोणता?

A पुत्र + अग्मो B पुत्रग्मो C पुत्र अग्मो D पुत्रअग्मो

Why: योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: ‘पुत्र’ + ‘अग्मो’ मध्ये संधी लावू नाहिये कारण ‘त्र’ + ‘अ’ मध्ये स्वर संधी नाही म्हणून स्वतंत्र राहून शब्द उंच आचारले जातात.
विद्यार्थी का चूकतात: ते स्वतंत्र संधी लावू करण्याचा पूर्वग्रह ठेवतात (premature rule application).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य स्वतंत्र जोडणी; B त्रुटीपूर्ण संधी; C आणी D गुडलेल्याचा पंठ चुकीचा स्वरूपात्मक प्रयत्न.

Question 93

Question bank

शाळील्पैकी कोणता शब्दघटक ‘द्वितीय sound’ मध्ये योग्य आहे? “मित्र” + “अधिकार”

A मित्राधिकारी B मित्र अधिकार C मित्रअधिकार D मित्राधिकारी

Why: योग्य उत्तराचे स्पष्टीकरण: ‘मित्र’ + ‘अधिकार’ मध्ये द्वितीय sound लागून ‘अ’ + ‘अ’ = ‘आ’, परिणामी ‘मित्राधिकारी’ योग्य संयोग आहे.
विद्यार्थी का चूकतात: विद्यार्थी स्वतंत्र शब्द राखण्याचा विचार करतात आणि संधी न लावण्यााचा निरनिराळा घेतात (bias reasoning).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A योग्य संधी; B स्वतंत्र राखणारे; C संधी लावली नाही चुकीची; D विसरून किंव्हा स्वर चुकीचा.

Question 94

Question bank

सामासाची व्याख्या कोणती आहे?

A एका शब्दातून दोन किंव्हा अधिक शब्दांचे एकत्रिकरण B शब्दामध्ये होणारी द्य्वीपरीवर्तनीय प्रक्रिया C शब्दांचे अर्थाचा विशाल करणारी प्रक्रिया D वाक्यात्मक सर्व शब्दांचा संग्रह

Why: सामास म्हणजे दोन किंव्हा अधिक शब्दांचे एकत्र येन नवीनीन शब्द तयार करणे.

Question 95

Question bank

कालीलपैकी कोणता सामासाचा प्रकार नाही?

A द्वंद्व सामास B उत्तर्पुरुष सामास C संधी सामास D बहुव्रीहि सामास

Why: संधी सामास हा सामासाचा प्रकार नाही, तर संधीचा एक प्रकार आहे. द्वंद्व, उत्तर्पुरुष, बहुव्रीहि हे सामासाचे प्रकार आहेत.

Question 96

Question bank

उत्तर्पुरुष सामासाचा एक उदाहरण कोणता आहे?

A गृहपत B राजपुत्र C मित्रमण्डल D जन्मदिन

Why: उत्तर्पुरुष समासात पहिला शब्द दुसऱ्या शब्दाचा प्रकार सांगतो; 'राजपुत्र' मध्ये राजा हा पुत्र.

Question 97

Question bank

कालीलपैकी बहुव्रीहि समासाचा शब्द निवडा.

A चंद्रमाला B दुर्गम C सिंहासन D सुनाथ

Why: बहुव्रीहि समासात नवीन अर्थ असतो, जो समासातील घटकांपासून वेगळा असतो; 'सिंहासन' मध्ये सिंहासन असा नाही पण सिंहासन म्हणजे सिंहासन.

Question 98

Question bank

‘‘पुस्तकालय’’ या शब्दात कोणता समास आहे?

A उत्तर्पुरुष समास B तत्पुरुष समास C द्वंद्व समास D द्विगु समास

Why: ‘‘पुस्तकालय’’ हा तत्पुरुष समास आहे कारण ‘‘पुस्तक’’ आणि ‘‘आलय’’ यांचा संधि आहे व ‘‘आलय’’ या ठिकाण दाखवतो.

Question 99

Question bank

द्वंद्व समासाचे उद्दीष्ट कोणते आहे?

A रात्र-दिवस B विद्यार्थीशाळा C मेघमाला D राजपुत्र

Why: द्वंद्व समासात समरूप किंव्हा समस्मर्‍थ दोन शब्‍द येतात; ‘‘रात्र-दिवस’’ हे द्वंद्व समासाचे उद्दीष्ट आहे.

Question 100

Question bank

खालीलपैकी कोणता समास फुटताना दोन स्वतंत्र शब्द मिळतात?

A संवीधात्मक समास B उत्तर्पुरुष समास C बहुव्रीहि समास D द्वंद्व समास

Why: उत्तर्पुरुष समास फुटताना मूळ स्वतंत्र शब्द मिळतात कारण पूर्वतम शब्द दुसऱ्या शब्दाची व्याक्त्या करतो.

Question 101

Question bank

तत्पुरुष समासामध्ये मुख्य शब्द कोणता असतो?

A शेवटचा शब्द B पहिला शब्द C मध्यचा शब्द D कोणताही शब्द

Why: तत्पुरुष समासात मुख्य किंव्हा प्राथमिक शब्द हा शेवटचा शब्द असतो जो संयुक्त शब्दाचा अर्थ ठरवतो.

Question 102

Question bank

‘‘नीलगंग’’ हा शब्द कोणत्या समासाला आहे?

A उत्तर्पुरुष समास B द्वंद्व समास C तत्पुरुष समास D बहुव्रीहि समास

Why: नीलगंग म्हणजे निळ्या रंगाचा गंगा नदी नाही, तर नवीन अर्थ असलेला बहुव्रीहि समास आहे.

Question 103

Question bank

समासफोडीत 'प्रत्यय' चा उपयोग काय आहे?

A समासातील एकादा शब्द ओळखण्यासाठी B समासमधील शब्दांमध्ये स्वरूप बदलण्यासाठी C समासाचा अर्थ स्पष्टीकरणासाठी D फक्त पूर्वापर शब्द जोडण्यास

Why: समासफोडीत प्रत्ययाचा उपयोग संपूर्ण शब्दाचा अर्थ स्पष्टीकरणासाठी केला जातो.

Question 104

Question bank

खालीलपैकी कोणता समासफोडीचा प्रकार नाही?

A विसर्गयुक्त समासफोडी B समासमूळ समासफोडी C स्वरयुक्त समासफोडी D संधीयुक्त समासफोडी

Why: ‘‘समासमूळ समासफोडी’’ हा समासफोडीचा प्रकार नाही; इतर तीन प्रकार आहेत.

Question 105

Question bank

‘‘बाळवाडी’’ या शब्दाचा समास कोणता आहे?

A तत्पुरुष समास B उत्तर्पुरुष समास C द्विगु समास D द्वंद्व समास

Why: बाळवाडी हा तत्पुरुष समास आहे कारण 'बाळ' + 'वाडी' यांचा संधर्भ आहे.

Question 106

Question bank

द्विगु समास कशाचा प्रयोज करतो?

A दोन संख्यांचा उल्लेख करणाऱ्या समासाचा B दोन वस्तूंच्या संबंधाचा C व्यूक्तींच्या गुणधर्माचा D वर्गवर्गीय क्रियांसाठी

Why: द्विगु समासाने दोन किंव्हा अधिक संख्यांचा उल्लेख केला जातो.

Question 107

Question bank

खालीलपैकी संधिसमासाचे उदाहरण कोणते?

A प्रदीपशिखा B गृहिणी C म्हापुरुष D शालेयमित्र

Why: ‘‘शालेयमित्र’’ हा संधिसमास (compound word by sandhi) आहे कारण ते संधीनुसार तयार झालेले शब्द आहेत.

Question 108

Question bank

समासाचे कोणते प्रकार मुख्यतः संस्कृत भाषेत आढळलेले आहेत?

A तत्पुरुष, उत्तर्पुरुष, बहुव्रीहि B फक्त द्वंद्व समास C वाक्य समास, संधिव्यवस्था D एका वरील सर्व प्रकार

Why: तत्पुरुष, उत्तर्पुरुष, बहुव्रीहि हे समास प्रकार प्रामुख्याने संस्कृत भाषेत आढळलेले आहेत.

Question 109

Question bank

‘‘राजिकरणे’’ या शब्दाचा समास कोणता आहे?

A उत्पुरुष समास B द्वंद्व समास C बहुव्रीहि समास D तत्पुरुष समास

Why: ‘‘राजिकरणे’’ हा उत्पुरुष समास आहे कारण ‘‘राजा’’ आणि ‘‘करणे’’ यांचा संबंध दाखवितो.

Question 110

Question bank

खालीलपैकी कोणता समास विसर्गयुक्त समासफोडीचा प्रकार आहे?

A वेदनाशून्य = वेदना + शून्य B बालकृष्ट्न = बाल + कृश्न C अश्वमेध = अश्व + मेध D सहपाठी = सह + पाठी

Why: वेदनाशून्य समासफोडी प्रकरात ‘वेदन’ आणि ‘शून्य’ या दोन शब्दांचा विसर्गयुक्त समास आहे.

Question 111

Question bank

खालीलपैकी संधी समासाचा शब्द कोणता आहे?

A सूर्यास्त B भीषण C चंद्रकांत D तपस्वी

Why: ‘‘सूर्यास्त’’ हा संधी समास आहे जो सूर्य + अस्त यांचे संधीनुसार संयोजन आहे.

Question 112

Question bank

एकत्र येऊन नवीन अर्थ निर्माण करणाऱ्या शब्दांचा काय म्हंटतात?

A समास B अलंकार C उपसर्ग D प्रत्यय

Why: दोन्ही किंव्हा अधिक शब्द एकत्र येऊन नवीन अर्थ निर्माण करणाऱ्या शब्दाला समास म्हंटतात.

Question 113

Question bank

‘‘सिंहासन’’ या शब्दाचा समास फोडताना त्याचा अर्थ काय लागतो यето?

A सिंहाचा आसन B राजा आसनावर बसलेला C शक्तीचे स्थान D सिंहप्रतिष्ठित

Why: ‘‘सिंहासन’’ बहुव्रीहि समास आहे जो ‘‘शक्तीचे स्थान’’ किंव्हा ‘‘राजसिंहासन’’ असे अर्थ देते.

Question 114

Question bank

खालिलपैकी कोणता समास एकत्रिकरणांतर्गत नवीन अर्थ निर्माण करत नाही?

A द्वंद्व समास B उत्तर्पुरुष समास C तत्पुरुष समास D संधी समास

Why: द्वंद्व समासात शब्दांच्या मूळ अर्थ ticks राहतो, नवीन अर्थ निर्माण होत नाही.

Question 115

Question bank

‘‘विद्यापीठ’’ या शब्दाचा समास प्रकार कोणता आहे?

A तत्पुरुष B उत्तर्पुरुष C द्वंद्व D बहुव्रीहि

Why: विद्यापीठ हा तत्पुरुष समास आहे कारण विद्येच्या स्थान दाखवतो.

Question 116

Question bank

‘‘शब्दच्चय’’ या शब्दाचा समास प्रकार कोणता आहे?

A द्वंद्व समास B उत्तर्पुरुष समास C तत्पुरुष समास D द्विगु समास

Why: शब्दच्चय हा द्वंद्व समास आहे कारण ‘शब्द’ आणि ‘चय’ हे एकत्र येऊन समास मानतात.

Question 117

Question bank

समासफोडी करण्यााचा उपाय काय आहे?

A शब्दांच्या स्वतंत्र रूप शोधणे B नवीन शब्द तया करणे C शब्दांची लांब सुधारणा करणे D वाक्यांतील संधी निवेशित करणे

Why: समासफोडीचा उपाय स्वतंत्र शब्दांच्या स्वतंत्र मूळ शब्द शोधणे आहे.

Question 118

Question bank

‘‘म्हापуруष’’ हा शब्द कोणत्या समासाचा आहे?

A उत्तर्पुरुष B द्वंद्व C बहुव्रीहि D तत्पुरुष

Why: म्हापुरुष हा तत्पुरुष समास आहे, ज्यामध्ये 'म्हा' हा शब्द 'पुरुष' या शब्दाचा विस्तर करतो.

Question 119

Question bank

‘‘पंचांग’’ या शब्दाचा समास कोणता आहे?

A द्विगु समास B उत्तर्पुरुष समास C तात्पुरुष समास D बहुव्रीहि समास

Why: पंचांग हा द्विगु समास आहे कारण 'पंच' आणि 'आंग' (अंग) यांचा संयुक्त उल्लेख आहे.

Question 120

Question bank

हालीलपैकी कोणता समासफोडीचा स्वरयुुक्त प्रकार आहे?

A हार्दिक = हृदय + आक B शब्दार्थ = शब्द + अर्थ C नदीपात्र = नदी + पात्र D सूचिपत्र = सूची + पत्र

Why: हार्दिक समासफोडीतील स्वरयुुक्त प्रकार दरशविला आहे ज्यात हृदय + आक एकत्रित झाला आहे.

Question 121

Question bank

समासाची व्याख्या कोणती आहे? Refer to the concept of समास below.

A दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन नवीन अर्थ निर्माण करणें B फक्त दोन शब्दांमध्ये संयोग होणे C वाक्यातील सर्व शब्दांची जोडणी D वाच्यांमध्ये शब्दांत अर्थ गुप्त करणें

Why: समास म्हणजे दोन किंवा अधिक शब्द एकत्र येऊन नवीन अर्थ निर्माण करणें होय.

Question 122

Question bank

खालीलपैकी कोणता शब्द द्वंद्व समास आहे? Refer to typical types of समास.

A माता-पिता B राजपुत्र C महाविद्यालय D सूर्यकांत

Why: माता-पिता हा शब्द दोन समास्त मध्ये समां महत्त्वाचे शब्द एकत्र आलेले द्वंद्व समास होतो.

Question 123

Question bank

समासाचे मुख्य प्रकार कोणते आहेत?

A द्वंद्व, बहुव्रीही, तत्पुरुष, अव्ययीभाव B द्वंद्व, संधि, अव्ययीभाव, तत्पुरुष C पदबंध, उपसर्ग, समास, संधि D बहुव्रीही,_NOTICE_शिंग्टरु, तत्पुरुष, उपसर्ग

Why: समासाचे मुख्य प्रकार द्वंद्व, बहुव्रीही, तत्पुरुष आणि अव्ययीभाव आहेत.

Question 124

Question bank

खालीलपैकी कोणता समास अव्ययीभाव समास आहे? Refer to समास प्रकार definitions.

A सुमारे B प्रत्यक्ष C दूरस्थ D श्रीनगर

Why: प्रत्यक्ष हा अव्ययीभाव समासा उदाहण आहे कारण ते अनिच्छित शब्दापासून बनलेले आहे.

Question 125

Question bank

‘राजपुत्र’ वा शब्दाचा समास प्रकार कोणता आहे?

A तत्पुरुष समास B द्वंद्व समास C बहुव्रीही समास D अव्ययीभाव समास

Why: राजपुत्र हा शब्द तत्पुरुष समासा आहे कारण पहिले शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विशेषण करत आहे.

Question 126

Question bank

द्वंद्व समासातले वैशिष्ट्य काय आहे?

A दोनही शब्द समान महत्त्वाचे असतात B फक्त एक शब्द विश्वेश आहे C अव्ययी शब्द मुख्य असतो D शब्दांंचा अर्थ एकत्रित नसतो

Why: द्वंद्व समासातले दोनही शब्द समान महत्त्वाचे असतात आणि दोन्ही जोडले जातात.

Question 127

Question bank

खालीलपैकी कोणता bahुव्रीही समासाचा उदाहर ण आहे?

A चंदनराज B गगनश्री C पृथ्विपुत्र D नवलोके

Why: पृथ्विपुत्र हा bahुव्रीही समास आहे जो एका व्याक्तिचा नाव सूचित करतो, जो समासाचा गुंवाचक शब्द नाही.

Question 128

Question bank

तात्पुरुष समासाच्या उदाहर णांमध्ये खालीलपैकी कोणता शब्द नाही?

A दरवाजा B पुष्टकालय C सूर्यास्त D सागरपूर

Why: सागरपूर हे बहुव्रीही समास आहे, तर इतर सर्व तात्पुरुष समास आहेत.

Question 129

Question bank

अव्ययीभाव समासाचा घटक असा कोणता असतो?

A अव्ययी शब्द जो मुख्य अर्थ देतो B मुख्य संज्ञा आणि विश्वेशक C क्रियापदाचा समावे श D फक्त संधिस्थ शब्द

Why: अव्ययीभाव समासात अव्ययी (जसे की ‘प्रति’, ‘विना’) मुख्य अर्थ देणारा घटक असतो.

Question 130

Question bank

खालीलपैकी कोणता समास प्रकार नाही?

A द्वंद्व समास B व्युत्पत्त्ती समास C बहुव्रीही समास D अव्ययीभाव समास

Why: व्युत्पत्त्ती समास हा समासाचा प्रकार नाही तर शब्दनिर्मितीचा एक वेगळा प्रकार आहे.

Question 131

Question bank

खालीलपैकी कोणता ‘समास फायडण्याचा’ योग्य प्रकार आहे?

A गण + राय्या = गणराया B सु + पुत्र = सुपुत्र C राज + पुत्र = राजपुत्र D दूध + धार = दूधधार

Why: राज + पुत्र = राजपुत्र या प्रकाराने समास फोडला जातो, ज्यात दोन शब्द तेथ एकत्र केले जातात.

Question 132

Question bank

समासाचा मुख्य उपयोग काय आहे?

A शब्दसंयोजन करून अर्थाची बढत करणे B काव्यशैलीला सुधारणे करणे C अनुच्छेदांची रचना बदलणे D उच्चारांची सुलभता करणे

Why: समासाचा मुख्य उपयोग दोन किंव्हा अधिक शब्द एकत्र करून अर्थ संक्षित्तपद्धतीने व्यक्त करण्याचा आहे.

Question 133

Question bank

खालील शब्दांमधून कोणता शब्द bahuvrīhī समास आहे? Options: ‘गंगाधर’, ‘राजपुत्र’, ‘आयुष्यभर’, ‘महार्श’

A गंगाधर B राजपुत्र C आयुष्यभर D महार्ष

Why: गंगाधर हा बहुव्रीही समास आहे जो गंगा या नदीनं धरलेला व्यक्ती म्हटलेला शिव दर्शवतो.

Question 134

Question bank

तत्पुरुष समासातले शब्द कसे जोडले जातात?

A पहिला शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विशेषण असतो B दोनही शब्द समान प्रकरणात असतात C पहिला शब्द क्रियापद असतो D दोनही शब्द स्वतंत्र असतात

Why: तत्पुरुष समास पहीला शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विशेषण असतो आणि त्याचा वर्णनात्मक वापरला जातो.

Question 135

Question bank

खालीलपैकी कोणता अव्ययीभाव समास शब्द नाही?

A परंतु B किंव्हा C एवढा D राष्ट्रपती

Why: राष्ट्रपती हा तत्पुरुष समास आहे, तसेच अव्ययीभाव समास शब्द नाही.

Question 136

Question bank

द्वंद्व समास आधी बहुव्रीही समास यामध्ये फरक काय आहे?

A द्वंद्व मध्ये दोनही शब्द समान असे; बहुव्रीही मध्ये रचनाकाराला हाहीत नसतो B दोनही एकाच प्रकारचे समास आहेत C बहुव्रीही मध्ये फक्त अव्ययी शब्द असतात D द्वंद्व मध्ये एक शब्द मुख्य असतो

Why: द्वंद्व समासात दोन शब्द समान महत्वाचे असतात, तर बहुव्रीही समासात समासाचा अर्थ संपूर्ण नव्हे, तर एकाद्या गोष्टीचे अप्रत्यक्ष निर्देश असतो.

Question 137

Question bank

समास फोडताना खालीलपैकी कोणती प्रक्रिया योग्य आहे? समास शब्द: ‘जलधी’

A जल + अधि B जल + धी C जल् + अधी D जल् + धी

Why: ‘जलधी’ हा तत्पुरुष समास आहे आणि त्याचा समास फोडणे म्हणजे ‘जल’ + ‘अधि’ असे सांगितले जाते.

Question 138

Question bank

खालीलपैकी कोणता शब्द समास नसून स्वतंत्र शब्द आहे?

A महाराजपुत्र B सूर्योदय C शाला विद्यार्थी D महाराष्ट्र

Why: ‘शाला विद्यार्थी’ हे दोन स्वतंत्र शब्द आहेत, जे जोडलेले नाहीत; बाकी शब्द समास आहेत.

Question 139

Question bank

अव्ययीभाव समासाचा एक Guṇधर्म कोणता आहे?

A प्रथम अव्ययी पद यथेते B षट्पद समास होतो C दोन नाम एकत्र येतात D समस्त दोन शब्द समाना वजिनाचेत

Why: अव्ययीभाव समासात प्रथम अव्ययी शब्द येतो जो संपूर्ण अर्थाशी जोडलेला असतो.

Question 140

Question bank

खालीलपैकी कोणता समास पाहिले शब्द दुसऱ्या शब्दाचे विशेषण नाही? Options: ‘बहुव्रीही’, ‘द्वंद्व’, ‘तात्पुरुष’, ‘अव्ययीभाव’

A बहुव्रीही B द्वंद्व C तात्पुरुष D अव्ययीभाव

Why: बहुव्रीही समासात पाहिले शब्द दुसऱ्या शब्दाचे विशेषण नसते, तर संपूर्ण समासाचा अर्थ नवीन असतो.

Question 141

Question bank

तत्त्पुरुष समास समजावण्यासाठि योग्य उदाहारण कोणते आहे?

A पानफूल B रातदिवस C मातापिता D गगनदीप

Why: पानफूल हा तत्त्पुरुष समास आहे कारण 'पान' हा पहिले शब्द 'फूल' या दुसऱ्या शब्दाचे विषयण आहे.

Question 142

Question bank

खालीलपैकी कोणती समास फोडण्यास योग्य पद्धत आहे? समासः 'माहानगर'

A महा + नगर B महा + नगऱ C महा + नगरी D महा + नगरिका

Why: ‘माहानगर’ या शब्दाचा समास फोडणे म्हणजे ‘महा’ (मोठा) आणि ‘नगर’ (शहर) असा होतो.

Question 143

Question bank

द्वंद्व समासाशी संबंधित योग्य विधान कोणते?

A दोनही शब्द स्वतंत्र अर्थांनी जोडले जातात B पहिला शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विषयण असतो C अव्ययी शब्द वापरला जातो D केवळ नामापासून समास तयार होतो

Why: द्वंद्व समासात दोनही शब्द स्वतंत्र अर्थाने जोडलेले असतात व ते समान महत्वाचे असतात.

Question 144

Question bank

शाळीलबैकी कोणता समास प्रकार ‘शिष्य + वृंद = शिष्यवृंद’ या शब्दात सूचित केला आहे?

A अतिकर्म समास B तात्पुरुष समास C द्विगु समास D बहुव्रीही समास

Why: योग्य उत्तर कारण: ‘शिष्यवृंद’ हा द्विगु समास आहे ज्यात संख्यावाचक आणि गुणवाचक अर्थ अस्तो, म्हणजे याठे संख्यावाचक समास आहे.
विद्यार्थी का चुकतात: बहुव्रीही विशेषेण 'शिष्य' ह्या शब्दावश्यक तत्वाने तात्पुरुष समास लावून घेतात, कारण ‘शिष्य + वृंद’ ही जोडणी वर्षंगत वाटते. ही 'premature rule application' ही चूक आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: अतिकर्म समास असल्या कारणाने थोडा पाण ज्येष्ठ मुलं बाजू नाही — मिस्कन्सेप्शन: precondition check-skipping; B: तात्पुरुष समास असल्या कारणाने विचलन - premature rule application (A); C: योग्य उत्तर कारण याठे द्विगु समास योग्य आहे; D: बहुव्रीही समास वाटल्यामुळे memorisation without context चा त्रुटीकारक वापर आहे, परिणामी शिष्यवृंदार्थ बहुव्रीही नाही.

Question 145

Question bank

‘राजपुत्रणी महाल उभारला’ या वाक्यातील 'राजपुत्र' हा कोणता समास आहे?

A तात्पुरुष समास B बहुव्रीही समास C द्विगु समास D अव्ययीभाव समास

Why: योग्य उत्तर कारण: 'राजपुत्र' हा तात्पुरुष समास आहे ज्यात पहिले शब्द दुसऱ्या शब्दाचा विभागीय किंवा गुणवाचक प्रकार दर्शवितो.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्धी बहुव्रीही समास ओळखण्यात गफलत करतात (confusion between superficially similar concepts) आणि 'राजपुत्र'ला बहुव्रीही समजणाचा कारण शब्दान्वयी अर्थाचा पोकळीशन झाल्यामुळे फसतात.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: योग्य कारण राज + पुत्र (विशेषण+नाम) असल्याने तात्पुरुष समास; B: बहुव्रीही भांडणे, परिणती येथे चुकीची प्रभाव नाहि — superficially similar concepts confusion; C: द्विगु maana ठेवंने, परिणती संख्यावाचक समास नाही — premature rule application; D: अव्ययीभाव समास मध्ये अव्यय पद अपेक्शित पण इथे अव्यय नाही—edge case omission.

Question 146

Question bank

शाळीलब शब्दापैकी कोणता व्याकरणाचा दृष्टिने बहुव्रीही समास आहे?

A चंद्रलोक B प्लाशफुल C हिरवागड D जीवभक्षक

Why: योग्य उत्तर कारण: 'जीवभक्षक' हा बहुव्रीही समास आहे ज्याचा अर्थ आहे जो प्राणी खाणारा. म्हणजे समजेजे अर्थ पडतो.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी ‘चंद्रलोक’ या शब्दाची किंव्हा ‘प्लाशफुल’ या समान्य मौकळ्या स्मृतीवरून योग्य उत्तर समजतात (rote memorisation without context).
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: चंद्रलोक हा तात्पुरुष असा वाटतो पण बहुव्रीही नाही — memorisation without context; B: प्लाशफुल फक्त द्विगु / तात्पुरुष समास वाटतो, बहुव्रीही नाही — confusion between superficially similar concepts; C: हिरवागड अव्ययीभाव समास असल्या वाटते पण बहुव्रीही नाही — edge case omission; D: हा बहुव्रीही समास आहे (correct).

Question 147

Question bank

‘राज्यपाल’ हा शब्द कोणता समास प्रकार असून आहे?

A अव्ययीभाव समास B तात्पुरुष समास C द्विगु समास D बहुव्रीही समास

Why: योग्य उत्तर कारण: 'राज्यपाल' हा अव्ययीभाव समास आहे कारण 'पाल' हा अव्यय किंव्हा कर्म म्हणून असून राज्याचा संवर्धन करणारा दर्शवितो.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी हा शब्द तात्पुरुष समास म्हणून गृहित धरतात (premature rule application) कारण ‘राज्य’ हे नाव आणि ‘पाल’ याचा असल्या वाटतों.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: योग्य – अव्ययीभाव समास; B: तात्पुरुष समास गृहित धरणे – premature rule application; C: द्विगु समास अपेक्षित नसणे – confusion with superficially similar concepts; D: बहुव्रीही समास भ्रमाक वाटणं – memorisation without context.

Question 148

Question bank

शाळीलपैकी कोणता समास अव्ययीभाव समास नाही?

A सर्वशक्तिमान B उच्चसैनिक C महालपौर D दींदयाळू

Why: योग्य उत्तर कारण: ‘उच्चसैनिक’ हा तात्पुरुष समास आहे, कारण ‘उच्च’ हे सैन्याचे विशेषण आहे, अव्ययीभाव समास नाही.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी ‘उच्चसैनिक’ हा अव्ययीभाव समास म्हनून लक्षण ठेवतात (rote memorisation), त्यामुळे चुकीचा पर्याय निवडतात.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: अव्ययीभाव समास म्हणून योग्य; B: तात्पुरुष समास गृहित धरणे – rote memorisation without understanding; C: अव्ययीभाव समास योग्य आहे; D: अव्ययीभाव समास योग्य आहे.

Question 149

Question bank

‘वायूचालक’ हा समास खालिलपैकी कोणत्या प्रकारचा आहे?

A अव्ययीभाव समास B बहुव्रीही समास C द्विगु समास D तत्पुरुष समास

Why: योग्य उत्तराचे कारण: ‘वायूचालक’ हा तत्पुरुष समास आहे जिथे ‘वायु’ हे ‘चालक’ चे विशेषण आहे.
विद्यार्थी का गोंधळतात: 'चालक' हा अव्यय वाटल्यामुळे अव्ययीभाव समास समजण्याचा गफलत होतो (confusion between superficially similar concepts).
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: अव्ययीभाव समास समजून घेतल्यास ‘चालक’ अव्यय नाही – संकल्पनात्मक गफलत; B: बहुव्रीही समास वाटतो पण शुद्धाचार चुकीचा; C: द्विगु समास नाही कारण संख्यादर्शक नाही; D: योग्य, तत्पुरुष समास आहे.

Question 150

Question bank

‘गंधर्वपुर’ या शब्दाचा समास प्रकार काय आहे?

A द्विगु समास B तत्पुरुष समास C बहुव्रीही समास D अव्ययीभाव समास

Why: योग्य उत्तराचे कारण: ‘गंधर्वपुर’ हा बहुव्रीही समास आहे, कारण तो ‘गंधर्व नसलेल्या’ किंवां ‘गंधर्वांवीशयी नसलेल्या’ असा अर्थ देतो.
विद्यार्थी का गोंधळतात: विडंबनार्थी ‘गंधर्वपुर’ला तत्पुरुष समास मानून गोंधळ होतो, कारण तो दोन नामांमध्ये संयोजन वाटतो (premature rule application).
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: द्विगु समास नाही कारण येथे संख्या सूचित नाही; B: तत्पुरुष समास गृहितधारणा – चुकीचा; C: योग्य बहुव्रीही समास आहे; D: अव्ययीभाव समास नसले कारण ‘पुर’ नाव असून अव्यय नाही.

Question 151

Question bank

‘सरस्वतीपूजा’ या शब्दाचा कोठे समास प्रकार आहे?

A तत्पुरुष समास B अव्ययीभाव समास C द्विगु समास D अधिकर्म समास

Why: योग्य उत्तराचे कारण: ‘सरस्वतीपूजा’ हा तत्पुरुष समास आहे, कारण ‘सरस्वती’ या नावाने पूजाला विशेषित आहे.
विद्यार्थी का गोंधळतात: ‘पूजा’ हा अव्यय/क्रिया वाटल्यामुळे अव्ययीभाव समास समजण्याचा चुकीचा समज होतो (confusion between superficially similar concepts).
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: योग्य, तत्पुरुष समास; B: अव्ययीभाव समास जास्त पंढ असेल तर अव्यय पद नाही; C: द्विगु समास नाही कारण संख्या नाही; D: अधिकर्म समास गृहितधारणा पंढ चुकीचा आहे.

Question 152

Question bank

‘दिवाळोकी’ हा शब्द कोणत्या समास वर्गात मोडतो?

A द्विगु समास B बहुव्रीही समास C अतिकर्म समास D तत्पुरुष समास

Why: योग्य उत्तराचे कारण: ‘दिवाळोकी’ हा बहुव्रीही समास आहे, ज्याचा अर्थ ‘दिवा व पाहणारा’ असा आहे. याचा अर्थ समास शब्दाचा गोंधळ लावतो.
विद्यार्थी का गोंधळतात: विडंबनार्थ ‘दिवा+लोकी’ मधून तत्पुरुष समास समजतात (premature rule application), कारण संयोजितला अर्थ लक्षात घेत नाहीत.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: द्विगु वाटणं आहे पण संख्या नाही; B: योग्य, बहुव्रीही समास; C: अतिकर्म समास हा समास नाही; D: तत्पुरुष समास समजले पण चुकीचा आहे.

Question 153

Question bank

‘महाशक्तिमान’ या शब्दाचा समास प्रकार ओळखा.

A अव्ययीभाव समास B तत्पुरुष समास C द्विगु समास D बहुव्रीही समास

Why: योग्य उत्तराचे कारण: ‘महाशक्तिमान’ हा अव्ययीभाव समास आहे जेथे अव्यय ‘महा’ + नाम ‘शक्तिमान’ मिलून एक संज्ञा बनली आहे.
विद्यार्थी का गोंधळतात: विडंबनार्थ हा बहुव्रीही समास मानून गोंधळ होतो कारण ‘महा+शक्तिमान’ असा अर्थ वेगळा वाटतो (confusion between superficially similar concepts).
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: योग्य, अव्ययीभाव समास आहे; B: तत्पुरुष मानण्याचा विसंगती; C: द्विगु समास नाही; D: बहुव्रीही समास चुका प्रकार.

Question 154

Question bank

शालील्पैकी कोणता समास मध्ये पहिल्यांदा शब्‍द दुसऱ्या शब्‍दाआचा संघटन करम दर्शवणारा आहे?

A अतिक्रम समास B तत्पुरुष समास C द्विगु समास D बहुव्रीही समास

Why: बरोबर उत्तराचा कारण: अतिक्रम समासात पहिले शब्‍द दुसऱ्या शब्‍दाआचा करम (करम शब्‍द) सूचित करतो.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्धी तत्पुरुष आणि अतिक्रम समास यांमध्ये दोनहीमध्ये पहिले शब्‍द दुसऱ्या शब्‍दाआचा संघटन दर्शवते (confusion between superficially similar concepts).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A: अतिक्रम समास योग्य; B: तत्पुरुष समास गोंधळतात; C: द्विगु समास संघटन दर्शवितो; D: बहुव्रीही समास अर्थ बाहेर असतो.

Question 155

Question bank

‘पंचायतगृह’ हा शब्द कोणत्या समासाचा आहे?

A द्विगु समास B अव्ययीभाव समास C तत्पुरुष समास D बहुव्रीही समास

Why: बरोबर उत्तराचा कारण: ‘पंचायतगृह’ हा तत्पुरुष समास आहे ज्याठे ‘पंचायत’ हे ‘गृह’ चे विस्तृशण आहे.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी अव्ययीभाव समास समजून शंका करतात की ‘गृह’ नाव आहे आणि ‘पंचायतगृह’ एकत्रित अव्ययीभाव-derived आहे (confusion between superficially similar concepts).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A: द्विगु समास नाही कारण संज्ञा नाही; B: अव्ययीभाव समास गिर्हितधराणा - शब्दाभिहितीवर टक्का नसणे; C: योग्य उत्तर; D: बहुव्रीही समास नाही कारण अर्थ पदारथ नाही.

Question 156

Question bank

‘जनपदाध्यक्ष’ हा शब्द कोणत्या समासाचा आहे?

A बहुव्रीही समास B अतिक्रम समास C अव्ययीभाव समास D तत्पुरुष समास

Why: बरोबर उत्तराचा कारण: ‘जनपदाध्यक्ष’ हा तत्पुरुष समास आहे ज्याला 'जनपद' हा 'अध्यक्ष' चे विस्तृशण म्हणून काम करतो.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी बहुव्रीही समास मानतात कारण समानाजिक पद म्हणून तो बाह्य अर्थ सांगतो (biased reasoning).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A: बहुव्रीही समास – biased reasoning; B: अतिक्रम समास – करम गोंधळ; C: अव्ययीभाव समास – अव्ययी पद नाही; D: योग्य, तत्पुरुष समास.

Question 157

Question bank

‘सूर्योदय’ या शब्दातील समास प्रकार काय आहे?

A द्विगु समास B तत्पुरुष समास C अतिक्रम समास D बहुव्रीही समास

Why: बरोबर उत्तराचा कारण: ‘सूर्योदय’ हा तत्पुरुष समास आहे, ‘सूर्य’ हे ‘उदय’ चे विस्तृशण.
विद्यार्थी का चुकतात: विद्यार्थी द्विगु मानतात कारण ‘सूर्योदय’ दोन्ही शब्दांमध्ये जुळता अर्थ आणि संज्ञावाचक समजावतात (premature rule application).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A: द्विगु मानणे करून चुकायचा; B: योग्य, तत्पुरुष समास; C: अतिक्रम समास – करमाचा संदर्भ नाही; D: बहुव्रीही समास – अर्थ पदारथ नाही.

Question 158

Question bank

‘वाहनचालक’ या शब्द प्रकाराला कोणता समास लागू होतो?

A अव्ययीभाव समास B तत्पुरुष समास C अतिक्रम समास D बहुव्रीही समास

Why: बरोबर उत्तराचा कारण: ‘वाहनचालक’ हा तत्पुरुष समास आहे कारण ‘वाहन’ हे ‘चालक’ चे विस्तृशण आहे.
विद्यार्थी का चुकतात: ‘चालक’ हा अव्ययी समजूून अव्ययीभाव समास मानून भ्रमाकृती करतात (confusion).
पर्यायानुसार स्पष्टीकरण: A: अव्ययीभाव समास चुकीचा समजून समजाने; B: सही, तत्पुरुष समास; C: अतिक्रम समास – करमाचा संदर्भ नाही; D: बहुव्रीही समास – अर्थ वेगळा नाही.

Question 159

Question bank

संधीचे प्रकार कोणते आहेत?

A तीन प्रमुख प्रकार आहेत B चार प्रमुख प्रकार आहेत C पाच प्रमुख प्रकार आहेत D सहा प्रमुख प्रकार आहेत

Why: संधीचे चार प्रमुख प्रकार अस्तात: शाब्दिक संधी, नीयम आणिvykरणीय संधी, उपाधार्णांची ओळख, आणि फोण्याचीय प्रमुख.

Question 160

Question bank

खालीलपैकी कोणता शाब्दिक संधीचा एक प्रकार आहे?

A शब्दाचारल संधी B नीयम संधी C प्रयोग संधी D संधी फोण्याचीय संधी

Why: शब्दाचारल संधी ही शब्दित संधीचा एक प्रकार आहे ज्यामध्ये शब्दांची अक्षरं आपल्या बाजू भाव ठेऊन होतो.

Question 161

Question bank

संधीचा कोणताही प्रकार दोन्ही शब्द एकत्र येऊन नवीन शब्द तयार होतो?

A शब्दित संधी B नीयम संधी C प्रयाचा संधी D फोण्याचीय संधी

Why: शब्दित संधीमध्ये दोन्ही शब्द एकत्र यاستेच अक्षर बाजू करून नवीन शब्द तयार होतो.

Question 162

Question bank

संधी फोण्याचाचा मुखय उद्देश काय आहे?

A संधीयांचा नियमानुसार शब्दांना विभाजन करण्याचा B शब्दांची अर्थाचा शोध घेणे C शब्दातील अक्षर ओळखणे D शब्दांचे व्याकरणीय प्रयोज करणे

Why: संधी फोण्याचा उद्देश मुख्यतः संधीयांचा नियमानुसार शब्दांना योग्य रीतीने विभाजन करणे होय.

Question 163

Question bank

शब्दित संधीमध्ये खालीलपैकी कोणते बडल दिसतात?

A अक्षरांची धरण B अक्षरांची कमी होणे C अक्षरांची जागा बदळणे D शब्दांचे मुळ रचने बदळणे

Why: शब्दित संधीमध्ये अक्षरांची कमी होणे (उदाहरणार्थ, अकारांत काही अक्षरे गळणे) दिसते.

Question 164

Question bank

संघीय नियमान्तरगट 'एक + एक = एकेक' या शब्‍दांशी संघी कोणता प्रकरणात्मक मोडते?

A शब्दीचें संघी B नियम संघी C उपाधार्ण संघी D संघी फोडण्याचा प्रक्रम

Why: 'एक + एक = एकेक' ही उदाहर‌णे शब्दीचें संघीचे आहे त्यात अक्षरांमध्ये बदल होत असतो आणि नवीन शब्द तयार होतो.

Question 165

Question bank

संघी फोडल्यावर 'घर्री' हा शब्द कसा तयार होतो?

A 'घर' + 'ई' या संधिमुळे B 'घ' + 'री' या संधिमुळे C 'घर' + 'रि' या संधिमुळे D 'घरा़' + 'ई' या संधिमुळे

Why: 'घर' आणि 'ई' यांचा संधिमुळे शब्द 'घर्री' तयार होतो, ज्या शब्दीचें संघी महत्वाचा.

Question 166

Question bank

संघीय नियमान्तर्गत कोणता यंत्रीण वापरली जाते?

A व्याकरणातील नियमानांचे पालन B शब्दाची मूळ रचना तपासणे C शब्दाचे अर्थ समजून घेणे D शब्दांनचे उच्छार बदलणे

Why: संघीय नियमान्तर्गत व्याकरणातील नियमानांचे पालन करूनच पुढील टप्पाली जाते.

Question 167

Question bank

खालीलपैकी संघी उपायोजनाचा योग्य उपाय कोणता आहे?

A शब्द सूदाहरणसाठि B वाक्य रचनेसाठी C व्याकरण सूदाहरणसाठि D उच्चार बऱ्यापैकी सोपे करण्यासाठी

Why: संघी उपायोजना मुख्य उपाय वाक्य रचनेत योग्य शब्द वापरण्यासाठी होतं.

Question 168

Question bank

संघी फोडण्याचा प्रक्रियेत खालीलपैकी कोणता टप्पा समाविष्ट आहे?

A शब्द विबाजन करणे B अर्थ स्पष्टीकरण करणे C शब्दांनचे संधी नियम लक्षात घेणे D शर्व प्रयाय योग्य आहेत

Why: संघी फोडणे म्हणजे शब्दांनचे विबाजन करणे, अर्थ समजून घेणे आणि संधी नियम लक्षात घेऊन यांचा समावेश आहे.

Question 169

Question bank

'समजा 'मटका' आणि 'आज' या शब्दांमधील संधी झळी तर पुंलिपैक़ी कोणता शब्द तयार होईल?

A मतेज B मताज C मताज D मत्काज

Why: 'मटका' आणि 'आज' या संधीने 'मताज' हा शब्द तयार होईल शकटो, म्हणजे मध्ये अक्षर बदल होतो.

Question 170

Question bank

खालीलपैकी कोणत्या संधिमध्ये भाषाशुद्धी होण्याची संधी अधिक आहे?

A शब्दिचे संधी B नियम संधी C उपयोग संधी D फोडण्या ची संधी

Why: नियम संधीमध्ये भाषाशुद्धी वाक्य रचनेत अधिक काळजी घेतली जाते.

Question 171

Question bank

खालीलपैकी ‘संधी फोडणे’ म्हणजे काय?

A संधीच्या नियमानुसार शब्द विभाजन करणे B शब्दांंचे अर्थ बदलणे C शब्दांंचे उच्छार बदलणे D शब्दात नवीन जोडणी करणे

Why: संधी फोडणे म्हणजे संधीच्या नियमानुसार शब्दांंचे योग्य प्रकारे विभाजन करणे होय.

Question 172

Question bank

संधिमुळे खालीलपैकी कोणत्या प्रकारची बदल होतात?

A अक्षरे जोडणे किंवा कमी करणे B शब्दांंचे अर्थ बदलणे C वाक्यांंचे प्रकार बदलणे D शब्दांंचे वर्ण बदलणे

Why: संधीमध्ये अक्षरे जोडणे, कमी करणे किंवा बदल होऊन नवीन शब्द तयार होतो.

Question 173

Question bank

'घर' + 'इ' = 'घरि' या संधिला काय म्हणतात?

A शब्दिचे संधी B फोड संधी C उपयोग संधी D नियम संधी

Why: अशा प्रकारच्या संधीला शब्दिचे संधी म्हणतात ज्यात अक्षरं एका योजक बदल निरमाण होतो.

Question 174

Question bank

संधी स्पष्टीकरणासाठी कोणती प्रक्रिया वापरली जाते?

A फोडणे B उतनन करणें C विश्लेषण करणें D जोडणी करणें

Why: संधी फोडणे म्हणजे संधीच्या परिणामांमध्ये योग्य स्पष्टीकारक प्रक्रियेसाठी संयोजनाचे विभाजन करणें.

Question 175

Question bank

संधी नियमान्चा उपयोग खालिलपैकी कोणत्या बाबतीत होतो?

A शब्दांमध्ये जोड्यमध्ये B वाक्यातले शब्द निवडताना C अर्थ समजून घेण्यास D फक्त उच्चारासाठी

Why: संधी नियम शब्दांमध्ये अक्षम्य जोडणी योग्य रचनेसुं निश्चित करतात.

Question 176

Question bank

खालिलपैकी संधीच्या प्रक्रियेत शब्दूमुळे बदलतात?

A शब्दिचे संधी B उपयोजक संधी C फोड संधी D नियम संधी

Why: शब्दिचे संधीमध्ये अक्षम्यरीत्या बदल होऊन शब्द बदलतात.

Question 177

Question bank

संधींचा वापर वाक्य रचनेत कसा मदत करतो?

A शब्दांमध्ये जोडणी योग्य होतेयासाठ B अर्थ बदळण्यासाठ C उच्चार बदलण्यासाठ D वाक्ये लाइनबधण्यासाठ

Why: संधींचा वापर शब्द जोडणी_DURATION_ ने योग्य साद्री आणि सुसुस्टुत कऱण्यात सहाय्य करतो.

Question 178

Question bank

संधी फोडण्याचा अर्थ काय आहे?

A जोडलेल्या शब्दांमध्ये मूळ शब्द शोधणे B शब्दांचे अर्थ बदळणे C नवीन शब्द निर्माण करणे D वाक्यांमध्ये विभाजन करणे

Why: संधी फोडणे म्हणजे जोडलेल्या शब्दांपासून मूळ शब्द वेगळे करणे होय.

Question 179

Question bank

‘धाकटा’ आणि ‘बाळ’ यांमध्ये कुठल्या प्रकरणाची संधी दिसते?

A उपयोगक संधी B शब्दliche संधी C नियम संधी D फोड संधी

Why: ‘धाकटा’ आणि ‘बाळ’ यामध्ये अक्षरांमध्ये बदलामुळे शब्दliche संधी झाला आहे.

Question 180

Question bank

संधी उपयोगक वापरण्याचा मुख्य कारण काय आहे?

A वाक्य सुगम वागण्यास B अर्थात बदल करण्यासाठी C शब्दांना अधिक लांबवण्यासाठी D वाक्यामध्ये अधिक शब्द घालण्यास

Why: संधी उपयोगक वाक्ये सुगम आणि स्पष्ट करण्यास वापरले जाते.

Question 181

Question bank

शब्दliche संधीच्या अंतर्गत खालीलपैकी काय घडते?

A नवीन शब्द निर्माण होतो B शब्दांचे उच्‍चार बदलतात C शब्दांचे अर्थ बदलतात D शब्दांचे वर्‍ग बदलतात

Why: शब्दliche संधी मध्ये अक्षर बदलून किंवा मिलून नवीन शब्द तयार होतो.

Question 182

Question bank

खालीलपैकी कोणता समान्यरूप संधीचा प्रकार आहे? \(\)
Refer to the concepts of समान्यरूप संधी.

A अभिधान संधी B संधि विसर्जन C मध्यवर्ती संधी D नवसंधी

Why: समान्यरूप संधिच्या प्रकारांमध्ये अभिधान संधी महत्त्वाचा प्रकार आहे जेव्हा दोन शब्दांतील अक्षरे एकत्र येतात आणि अक्षरांच्या स्वरूपात बदल होतो.

Question 183

Question bank

समान्यरूप संधीची फोड किती केली जाते? खालीलपैकी काय योग्य आहे?
Refer to समान्यरूप संधी फोड करणाऱ्या नियमांचा अभ्यास करा.

A शब्दांमधील सर्व अक्षरे वेगळं लिहिली जातात B संधीचे स्वरूप आणी स्वरांचे बदली लक्षात घेऊन लिहिली जाते C फक्त पाहिल्या अक्षरावर लक्ष दिले जाते D शब्दांशी संख्यावाढविली जाते

Why: समान्यरूप संधी फोडताना संधीचे स्वरूप आणि स्फुटनामारे स्वर किंव्हा व्यंजन यांचा योग्य अभ्यास करून योग्य अक्षरे करता येतात.

Question 184

Question bank

खालीलपैकी समान्यरूप संधिच्या प्रकारांमध्ये प्राचारणात्मक संधी कुठल्या प्रकारात येतो?
Refer to समान्यरूप संधी प्रकार.

A धातुसंधी B अभिधान संधी C वर्णसंधी D निर्वृत्तिसंधी

Why: प्राचारणात्मक संधी अभिधान संधी अंतर्गत येते ज्यामध्ये भाषेतील उच्चारण बदल संधीचा स्वरूपात होतो.

Question 185

Question bank

समान्यरूप संधीमध्ये दोन शब्द जोडताना कोणता घटक मुख्यमत्वे प्रभावीत होतो?
Refer to समान्यरूप संधी आणि त्याचा शब्दांवर होणारा परिणाम.

A शब्दांच्या अरूढाचा बदल B शब्दांच्या उच्चाराचा बदल C व्याकरणाचा बदल D लेखनशैलीचा बदल

Why: समान्यरूप संधीमध्ये दोन शब्द जोडताना मुख्यमत्वे उच्चार बदल होतो ज्यामुळे संधी घटते.

Question 186

Question bank

खाली शब्दप्रयोगांपैकी कोणता समान्यरूप संधीचे उदाहराण आहे?
Refer to समान्यरूप संधी उदाहराणांचा अभ्यास करा.
१) अग्निदेव
२) गंगासागर
३) सूर्यास्त
४) जळगाव

A 1 आणि 3 B 2 आणि 4 C 1 आणि 2 D 3 आणि 4

Why: अग्निदेव आणि गंगासागर यांचा शब्दांत समान्यरूप संधी घडलेली असून, जेव्हा दोन शब्दांमधील अक्षरे संधीच्या नियमानुसार जोडली जातात.

Question 187

Question bank

सामान्यतः संधीची उपयोगिता खालीलपैकी कोणत्या संदर्भात सर्वाधिक आहे?
Refer to सामान्यतः संधीचा उपयोगाचा भासा सुदारणारा उपयोग.

A शब्दांंची उच्‍चारगती सुसंगती निर्माण करणे B व्याकरणात्मक नियमांमध्ये बदल करणे C वाक्यरचना नव्हे शब्द त्यारा करणे D लेखनशैली सोपी करणे

Why: सामान्यतः संधी उपकरणे शब्दांंचा उच्‍चार सुसंगतीकरिता वापरली जाते जी भाषेची गती आणि स्वाभाविकता वाढवते.

Question 188

Question bank

खालीलपैकी सामान्यतः संधीची फोढ करताना कोणत्या घटकाचा विचार करणे गरजेचे नाही?
Refer to संधी फोडण्याचा नियम अभ्यास.

A संधीतील स्वर बदल B व्याकरणातील नियम C संधीचे प्रकार D शब्दांंची संख्या

Why: संधी फोडताना शब्दांंची संख्या वाढवणे आवश्यच नाही त्यामुळे हा घटक विचारात घेतला जात नाही.

Question 189

Question bank

सामान्यतः संधीत धातुसंधीची ओळख कशी करतात यैइल?
Refer to सामान्यतः संधी कार्यक्रम धातुसंधीचे गुणधर्म.

A धातूच्या स्वरांंच्या संधीवर आधारित B स्वर आणि व्यंजनांंच्या संधीवर आधारित C फक्त व्यंजन किन्वा स्वरांंच्या मिळिभावावर आधारित D शब्दांंच्या संख्येवर आधारित

Why: धातुसंधीमध्ये स्वर आणि व्यंजनांच्या मिळिभावाचा आधार घेऊन संधी घटते, जे सामान्यतः संधींपैकी एक प्रकार आहे.

Question 190

Question bank

खालील वाक्यातील सामान्यतः संधी योग फोडी कोणती आहे? "रक्त + वा = रक्त्वा" Refer to सामान्यतः संधीचा फोडीचे नियम.

A रक्त + वा B रक्त् + वा C रक्त + वा- D रक्त्व + आ

Why: संधी फोडताना 'रक्त्' आणि 'वा' अशी फोड योग्य मानली जाते कारण व्यंजन आणि स्वराचे मिलनमुख आहे.

Question 191

Question bank

सामान्यतः संधी आणि तत्सम शब्दांमध्ये फरक कोणता आहे?
Refer to सामान्यतः संधी आणि तत्सम शब्दांंच्या व्याकरणिक फरकांची महिती.

A संधी शब्दांंचा रचनामध्ये बदल करणे B तत्सम शब्द मूळ भाषेतून आलेले असते, संधी भाषेचा नियम आहे C संधिनें अर्थ बदलतो, तत्सम शब्द समान अर्थासतात D तत्सम शब्द आणि संधीमध्ये कोणताही फरक नाही

Why: तत्सम शब्द मुख्यतः मूळ भाषेतून येणारे शब्द तर संधी हे मराठी भाषेतील शब्द जुळविण्यासाठी नियम असल्याने फरक आहे.

Question 192

Question bank

सामान्यरूप संधीच्या अभ्यासाचा खालीलपैकी कोणता घटक महत्त्वाचा नाही?
Refer to संधीच्या अभ्यासाचे तत्त्व.

A शब्दांच्या उजळणीची सुसंगती B शब्दांच्या अर्थातील बदल C शब्दांच्या व्याकरणातील बांध D शब्द साठा

Why: शब्द साठा संधीच्या अभ्यासाशी संबंधीत नाही तर शब्दांच्या स्वरूप आणि संयुक्त नियमानुसार भर दिला जातो.

Question 193

Question bank

सामान्यरूप संधीचा मुख्य उद्देश कोणता आहे?
Refer to सामान्यरूप संधी उपयोग.

A शब्दांचे अर्थ स्पष्ट करणे B शब्दांच्या उजळणी सुसंगत बनवणे C वाक्यरचना सोपी करणे D लेकनातील त्रुटी दूर करणे

Why: सामान्यरूप संधी भाषेतील शब्दांच्या उजळणी सुसंगती आणि गती वाढविण्याचा अभ्यास आहे.

Question 194

Question bank

सामान्यरूप संधी अनुभव कोणते साहित्यात उपयोगी ठरते?
Refer to संधी अभ्यासाचा सांहित प्रयोग.

A व्याकरण पूर्णते B मराठी शब्दकोश C संधी नियमांचे ग्रंथ D साहित्यिक कथा

Why: संधी नियमांचा अभ्यास सामान्यरूप संधी संचालन ग्रंथज्ञान साहित्यिक उपयोगी ठरतो.

Question 195

Question bank

खालीलपैकी सामान्यरूप संधीचे उदाहारण कोणते आहे?
Refer to सामान्यरूप संधींचा अध्ययन करा.
१) गर + ई = गरी
२) दात + ई = दाती
३) नाव + आय = नावाई
४) साखर + हिरा = साखिरी

A 1 आणि 2 B 3 आणि 4 C 2 आणि 3 D 1 आणि 4

Why: गर + ई = गरी आणि दात + ई = दाती यामध्ये सामान्यरूप संधी होतात असूर शब्दसंयोजन फोडले जाऊ शकते.

Question 196

Question bank

सामान्यरूप संधीमध्ये 'अक्षरांशीمیل' कशा प्रकारे होता?
Refer to संधीचे वर्णात्मक स्वरूप.

A स्वर आणि व्यंजनांच्या जुळणीने B फक्त स्वरांशी जुळणीने C फक्त व्यंजनांच्या जुळणीने D व्याकरणातील नियमानुसार अवलंबून

Why: सामान्यरूप संधीमध्ये स्वर आणि व्यंजन यांची योग्य जुळणी होऊन ज्यमुळे संधी घडते.

Question 197

Question bank

संधी भोजनाने उच्‍चारित कोणत्या घटकाचा वि‍चार केलेला जातो? Refer to सामायिकूण संधी भोजनाचा आवश्यकीय घटक.

A स्वरध्वनींचा बदला B अर्थाचा बदला C शब्दांचे लांबटपणा D व्याकरणतील वाक्यरचना

Why: संधी भोजनाने स्वरध्वनींचा (स्वरांंचा) बदला लक्षणीय घटक म्हणून जातो कारण तोच संधीला आकार देतो.

Question 198

Question bank

सामायिकूण संधिमध्ये फोड करणारा या गुनांची ओळख आवश्यकीय आहे: Refer to संधी फोड तंत्रांची महिती.

A शब्दांतील स्वरांच्या बदलांंचे नियम B शब्दांतील संज्ञा कमी वाढवायची C शब्दांचे अर्थ कसे बदलायचे D शब्दमध्ये व्याकरणाचे नियम

Why: सद्याचा स्वरांंचा बदलांंच्या आधारीत संधी फोड केली जाते जेणेकरून मूळ शब्द ओळखता येतो.

Question 199

Question bank

सामायिकूण संधीच्या अभ्‍यासात मुख्यात कोठल्या भाषिक घटकांचा भर दिला जातो? Refer to सामायिकूण संधीचे व्याकरणिक भाग.

A शब्दरचना B उच्चारणशास्त्र C शब्दार्थ D वाक्यरचना

Why: सामायिकूण संधीतील मुख्य अभीयास उच्चारणशास्त्राशी संबंधीत आहे कारण संधीमध्ये उच्चारबदल मुख्य भूमिका बजावतो.

Question 200

Question bank

खालीलपैकी कोणते सामायिकूण संधीमध्ये नियमसंगत आहे? Refer to संधी नियमांंची यादी.

A स्वरविशर्जन B वर्णविशर्जन C अक्षरविश्‍तार D शब्दसंक्रमण

Why: स्वरविशर्जन हे सामायिकूण संधीचा नियमांतर्‍गत योग्य जिव्हाळा स्वरांना जोडण्याचा बदला होतो.

Question 201

Question bank

सामायिकूण संधीचा अभ्‍यासात खालीलपैकी काय टाळले पाहिजे? Refer to संधी अभ्यासाचा चुकाांचा बाब.

A शब्दांंचे मूळ न ओळखणे B शब्दांचे उच्चार योग्य करणे C संधीचे स्वरूप समजून घेणे D व्याकरण नियमांचे पालन

Why: संधी अभ्यास करताना शब्दांचे मूळ न ओळखणे मुख्य समस्यानिर्माण करते आणि त्याचे चुकीचे परिणा‍म होतो.

Question 202

Question bank

सामान्यरूप संधीची फोड करणारा कोणता प्राथमिक शब्द अधिक सोपे फोडता येतो?
Refer to संधी फोडीचे उदाहारण.

A लघु आणि स्पष्ट शब्द B दीर्घ शब्द C बाह्य शब्द D अशुद्ध शब्द

Why: लघु आणि स्पष्ट शब्द हे सामान्यरूप संधीची फोड अधिक सहज आणि स्पष्टरित्या होताते.

Question 203

Question bank

सामान्यरूप संधिचा अभ्यास करणारा कोणता संद्री प्राथमिक सांगण्यात जास्त लवचीक असतो?
Refer to संधी प्राथमिक तुलना.

A अधिकृत संधी B घातुसंधी C स्वरसंधी D वर्णसंधी

Why: घातुसंधी विविध स्वर, व्यंजनांच्या बदलांनुसार लवचीक असून वेगवेगळ्या शब्दांच्या संधांमध्ये सहज लागू होतों.

Question 204

Question bank

सामान्यरूप संधिचा अभ्यास कोणती संवंधित आहे?
Refer to सामान्यरूप संधी भाषाशास्त्रीय संबंध.

A वाक्प्रचार B योग्यता सुधारणा C शब्दरचना D अर्थशास्त्र

Why: सामान्यरूप संधी हा शब्दरचनेशी संबंध आहे कारण यात शब्दांच्या अक्षरांंचा बदल आणि जोडीची अभ्यासली जाते.

Question 205

Question bank

सामान्यरूप संधी कधी वापरली जाते?
Refer to संधी वापराच्या संदर्भात.

A शब्दांना एका जोडताना B नवे शब्द तयार करताना C शब्दांंचे अर्थ बदलताना D लेकन करताना

Why: सामान्यरूप संधी मुख्यतः दोन शब्द जेव्हा वेगळ्या शब्दांत स्वरोपात जोडले जातात तेव्हा वापरली जाते.

Question 206

Question bank

खालीलपैकी सामान्यरूप संधी फोड किती प्रकारे केली जाते?
Refer to संधी फोड प्रकार.

A एक प्रकार B दोन प्रकार C तीन प्रकार D चार प्रकार

Why: सामान्यरूप संधी फोड मुख्यतः तीन प्रकारे केली जाते ज्यामध्ये अक्षर संशोधन, स्वर विसर्जन, आणि व्यंजन विसर्जन यांचा समावेश होतो.

Question 207

Question bank

सामान्यत: संधींचे नियमन कोणत्या भाशेतील नियमांवर आधारित असते?
Refer to संधी नियमांचा स्रोत.

A शास्त्रीय संस्कृत B हिंदी C मराठी लोकोभाषा D अंग्ल भाषा

Why: सामान्यत: संधी नियम मुख्यतः शास्त्रीय संस्कृत भाषेतील संधी नियमांवर आधारित असते.

Question 208

Question bank

सामान्यत: संधीत "न्" चा उपयोग क्या आहे?
Refer to विशेष संधी प्रक्रियांचा अभ्यास.

A भावनेच्या एकत्रिकरणासाठी B वर्णांमध्ये संस्कृप्तता दर्शविण्यासाठी C व्योंजन विसर्जनासाठी D लेखनासाठी सुसंगत करणार्यासाठी

Why: "न्" ही वर्ण संधीमध्ये अनेकदा शब्द संस्कृप्त आणि सुसंगत करणार्यासाठी वापरली जाते.

Question 209

Question bank

सामान्यत: संधी क्षमा प्रक्रिया मराठी भाषिक संधी उदाहरणे वाचवते?
Refer to भाषिक संधी आणि संधीचा संबंध.

A शब्दांमध्ये अर्थ अधिक मजबूतीकरण B सुसंगत उचार करणे C वाक्यांमध्ये संक्या कमी करणे D लेखनाचे स्वरूप संधियपूरक करणे

Why: सामान्यत: संधी मूळे शब्द सुसंगत आणि सुंदर उचारासाठी बलदत्त तयार करून भाषेचे संधी वाचवते.

Question 210

Question bank

सामान्यत: संधीचे अभ्यास कोणत्या विभागथ्यांसाठी योग्य आहे?
Refer to विशेष स्त्र आणि विभागथ्यांसाठी योग्य अभ्यासाची महिती.

A स्नातक B पहिली वर्ष C माध्यमिक शाळा D नवशिक्षार्थी

Why: सामान्यत: संधी हा विशेष महणजे माध्यमिक व्याकरणातील नुसता न करता अभ्यास असून स्मातक स्तरावप्र अध्ययन सहूलत करणार्यासाठी योग्य आहे.

Question 211

Question bank

सामान्यरूपाच्य संदरभात खालीलपैकी कोणते विद्हान योग्य आहे?

A सर्व नामसंज्ञांचे समानरूप एकवचनी असून ते 'चा' या प्रत्ययाने बनते. B सर्वसाधारणत: संख्यावाचक (जसे की एक, दो) समानरूप ठरवितात. C साधर्म्यवादशाचा अधारे सर्व शब्दांच े समानरूप त्याच्यामुळे रूपासारखं समानच राहते. D कीं चित अपवाद वगळता सामान्यरूप बहुवचनी स्वरूपासारख े असते.

Why: Correct answer reasoning: सामान्यरूप बहुवचनी स्वरूपासारख े असते, तर बहुवचनी स्वरूपापेक्षास्त्वंत व वेगळे रूप असते, पण काही अपवादांमधे ते जुळेते. त्यामुले, 'कीं चित अपवाद वगळता सामान्यरूप बहुवचनीय स्वरूपासारखे नसते' हे विद्हान योग्य आहे.
Why students fall for the trap: विद्यार्थ्यांपर्याय A ला आकारषित होतोत कारण ते 'चा' प्रत्ययाने समानरूप बनते असे मूळं स्मरण करतात, ज्यामुले ती एक रूंदीपण े लागू होणारी नियम समजतात. ही एक 'rote memorisation without understanding' आहे.
Option-by-option diagnosis: A: वागलेला नियम स्मरणात असलामुले बरोबर वाटतो; 'rote memorisation without context' आहे, पण चुकीचा कारण 'चा' प्रत्यय सर्वसाधारणपणे समानरूपापूर्वी लागू पडत नाही.; B: संख्यावाचकान्ना समानरूप समजण्याचा गैरसमज आहे; 'misconception type D (edge case omission)'; C: मूळ रूप आणि सामान्यरूप यांचे विसंगत गुंतागुंतील गोंधळ; 'confusion between superficially similar concepts'; D: खरे विद्हान आहे आणि सामान्यरूपाय व्यावहाराबाबत योग्य समज दाखवतो.

Question 212

Question bank

खालीलपैकी कोणता वाक्यांश सामान्यरूपयाचा नियम योग्य प्रकार दर्शवितो?

A बालकांनी खेळणे आवडते. B शालेय विद्यार्थी खेळण्यात टिकाण. C मुला आणि मुलीणाला शिकलं द्यावे. D छान आहे त्या खेळाचा रंग.

Why: Correct answer reasoning: सामान्यरूप म्‍हणजे एका निर्दिष्ट अवयव कि उपधाचा स्वरनामा मधे त्या शब्दाचा कसा आदार घेतला जातो हे पाहाणे, आणि 'बालकांनी खेळणे आवडते' मध्ये 'बालकांनी' याचा अर्थ बहुवचन हा समानरूप योग्य म्हणजे.
Why students fall for the trap: पर्याय C ला विद्यारथींना बरबर समजतात कारण 'मुला आणि मुलीनांना' प्रस्तुत फ्रेज आहे पण ती सामान्यरूपयाचा संदर्भ चुकीची आहे; ही 'rote memorisation without context' आहे.
Option-by-option diagnosis: A: योग्य कारण 'बालकांनी' या शब्दाचा अर्थ म्हणजे समानरूप योग्य आणि न्यायदृष्ट आहे.; B: शाला आणि विद्यार्थाच समजाच चुकीचा वافر; 'premature rule application'; C: प्रस्तुत वाक्यरचना असूनी सामान्यरूपयाचा चुकीळा अर्थ; 'rote memorisation without understanding'; D: 'त्या खेळाचा रंग' मध्ये सामान्यरूपाचा गैरवापर; 'overlooking exceptions' आहे.

Question 213

Question bank

सामान्यरूपयाचा विभागनात, 'पाणी' या शब्दाचा सामान्यरूप कोणता आहे?

A पाणियाचा B पाणीस C पाणी D पाण्याणी

Why: Correct answer reasoning: 'पाणी' हे अमातर्र्वाचक (abstract) नाम असून त्याचा समानरूप मूळ रूपाचाच असतो म्हणून 'पाणी' राहाते.
Why students fall for the trap: विद्यार्थ्यांमध्ये 'पाणियाचा' (Option A) पर्यायादे आकारषित होतोत कारण साधारण नाम असल्यामुळे बहुवचन रूप लागू लागतो. ही 'premature rule application' आहे.
Option-by-option diagnosis: A: दीर्घाईत बरबर वाटतो, पण 'पाणी' अमातर्र्वाचक, त्यामुळे 'चा' लावू शकत नाही; 'premature rule application'; B: 'पाणीस' अव्यवहार्य, 'confusion between superficially similar concepts' (प्रत्ययांसाठी); C: बरबर कारण अमातर्र्वाचक शब्द मूळ रूपातच समानरूप स्वरकारतो.; D: 'पाण्याणी' चुकीचा बहुवचन वापर आहे, 'overlooking exceptions'.

Question 214

Question bank

खालीलपैकी कोणता शब्द समूह सामान्यरूपयाचा चाचणी पूरक करतो?

A वाटेतल्या माणसांना सलाम करा. B माणसांचा आवाज एका. C वाटेतील माणूस दिसत आहे. D वाटेचा माणसाला किंमत नाही.

Why: Correct answer reasoning: 'वाटेतील माणूस' मध्ये 'वाटेचा माणूस' ची सोपी व गैरंती असलेली समानरूप आहे; यात सामान्यरूप योग्य वापरला आहे.
Why students fall for the trap: पर्याय B ला विद्यार्थी भाषाशास्त्र बरबर समजतात कारण 'माणसांचा' प्रकार आकार सही लक्ष वेधतो; सामान्यतः एक विशेष बहुवचन रूप असून समानरूपयाची नाही; ही 'confusion between superficially similar concepts' आहे.
Option-by-option diagnosis: A: बहुवचनीच चुकीचा वापर; 'edge case omission'; B: चांगले वाटते पण समानरूप नाही; 'confusion between superficially similar concepts'; C: योग्य आहे कारण समानरूप शब्द रीतीने वापरला आहे.; D: सिंचित पाण चिकीचा वापर, 'premature rule application'.

Question 215

Question bank

सामान्यरूपयाचा संदर्भ पूढील पैकी कोणते विद्हान खरे आहे?

A सर्वव्यवहारात सर्वनामाच े समानरूप तेच असते जे मूळ संबं ध दर्शवते. B सामान्यरूप सर्वनामात बहुवचनी आणि एकवचनी फरक करत नाही. C व्यक्तपद सर्वनामात समानरूप त्यासाठी स्वरुपाक्षमता वेगळी असते. D सामान्यरूप रोज करणारा नेहमी शब्‍दाचा शेवटीं ('त्रिस्पर्शी महावनी') येटे.

Why: Correct answer reasoning: सामान्यरूप हे मूळ व्याकरण नियमांनुसार संबंध दर्शवणारा किंवा सर्वनामासारख े समानरूप असते, मधून A योग्य आहे.
Why students fall for the trap: पर्याय B विद्यार्थ्यांना आकारषित करून कारण समानरूपाला बहुवचनी-एकवचनी फरक नसेल असे गैर समज आत्ता; ही 'premature rule application' आहे.
Option-by-option diagnosis: A: योग्य कारण मूळ सर्वनाम व समानरूप जुळतात.; B: चुकीचा नियम; 'premature rule application'; C: चुकीची कल्पना, 'confusion between superficially similar concepts'; D: अप्रामाणित नियम, 'rote memorisation without context'.

Question 216

Question bank

व्याकरणानुसार 'संबंधसूचक सर्वनाम' आणि त्याचा संबंधी समांतरूप यावरील योग्य विधान कोणते?

A संबंधसूचक सर्वनामाचे समांतरूप नेहमी 'चा' अथवा 'ची' प्रत्ययाने तयार होते. B संबंधसूचक सर्वनामाचे समांतरूप मूळ शब्दाप्रमाणेच बदलीत आहे. C संबंधसूचक सर्वनामाचे समांतरूप बहुवचन स्वरूपावर अवलंबून असतो. D संबंधसूचक सर्वनामाचे समांतरूप विशिष्ट संज्ञेसाठी वेगळा तयार केला जातो.

Why: योग्य उत्तर कारण: संबंधसूचक सर्वनामाचे समांतरूप मूळ शब्दाशी सारखे असतो, म्हणून त्यातील बदली विशेष रूपानुसार होत असतो, त्यामुळे B योग्य आहे.
विद्यार्थी कुठे चुकीला पडतात: पर्याय A मध्ये वाटतो की कारक 'चा', 'ची' वापर समांतरूप आहे पण सर्वनामांच्या समांतरूपासाठी नाही; हा 'premature rule application' आहे.
पर्यायानुसार तपासणी: A: नी temprature अंकुरील नियम लागोपाठ करणे नाही, 'premature rule application'; B: खरा नियम; C: चुकीचा समज, 'confusion between superficially similar concepts'; D: चुकीची कल्पना, 'rote memorisation without understanding'.

Question 217

Question bank

खालिलपैकी कोणता वाक्य समांतरूपाच्या नियमातून बरोबर आहे?

A ती मूलगी त्याचा बहिण आहे. B ती मूलगी त्याची बहिणी आहे. C ती मूलगी तिचा बहिनी आहे. D ती मूलगी तिची बहिण आहे.

Why: योग्य उत्तर कारण: 'तिची बहिण' या प्रकारे भूमिकेइसार आणि समांतरूप दाखवला जातो, त्यामुळे D बरोबर आहे.
विद्यार्थी चुकतात का: पर्याय A विद्याथ्यांनी सोपा वाटतो कारण 'त्याचा' वापर समांतरूप वाटतो, पण लिंग आणि संबंध बरोबर नाही; हा 'biased reasoning' आहे.
पर्यायानुसार तपासणी: A: गैरसमजूत लिंगाचा वापर, 'biased reasoning'; B: चुकीचा नियम; C: शाब्दीक बदल पंय मर्यादित वापर करणाऱ्यांचा वापर, 'confusion between superficially similar concepts'; D: योग्य आणि व्याकरणानुसार आवश्यक उत्तर.

Question 218

Question bank

समांतरूपाचा चिन्हात्मक 'एकवचनी' आणि 'बहुवचनी' शब्दांमध्ये काय फरक आहे?

A एकवचनी समांतरूप बहुवचनी कधीही समान असते. B एकवचनी समांतरूप बहुवचनीपेक्षा अधिक सोपी व स्वरूपाने अगदी भिन्न असते. C बहुवचनी समांतरूप ही नेहमी एकवचनीसमांतरूपाच्या आधाराची असते. D बहुवचनी समांतरूप हा शब्दशः एकवचनी रूप पेक्षा छोट्या आकाराचा असतो.

Why: योग्य उत्तर कारण: समांतरूप समांतरकर्त्यांनी एकवचनी स्वरूपासाठी वापरले जाते, बहुवचनीपेक्षा फरक दाखवतो; त्यामुळे B योग्य आहे.
विद्यार्थी गोंधळतात का: पर्याय C साठिस्तीति राहील्या मुळे वाटतो, अशा अनेकदा बहुवचनी आणि एकवचनी समांतरूप समानतेचा गैरसमज होतो, ज्याला 'confusion between superficially similar concepts' म्हणतात.
पर्यायानुसार तपासणी: A: चुकीचा नियम; B: योग्य निरीक्षण; C: गैरसमज, 'confusion between superficially similar concepts'; D: अस्पष्ट आणि चुकीचा समज.

Question 219

Question bank

निम्नलिखितपैकी कोणता शब्द समांतरूप नाही?

A पुस्तकं B पुस्तक C पुस्तकाचा D पुस्तकांचा

Why: योग्य उत्तर कारण: 'पुस्तकाचा' हा एक विशेष रूप असून समांतरूप नाही, कारण समांतरूप म्हणजे मूळ नाम किंवा संधाधारित रूप असून तो अत्यंत प्रत्ययांशिवाय असतो.
विद्यार्थी कोठे गोंधळतात: 'पुस्तकाचा' या पर्यायाला विद्याथ्यांनी बरोबर समजा कारण त्याचे स्वरूप पुस्तकाशी संबंधित आहे; हा 'rote memorisation without context' चा प्रकार आहे.
पर्यायानुसार तपासणी: A: बहुवचन समांतरूप आहे; B: मूळ नाम आहे; C: विशेष स्थीतीत बदललेले स्वरूप, समांतरूप नाही; D: बहुवचन संबंधसूचक रूप, समांतरूप नाही.

Question 220

Question bank

'समांतरूप' सदस्यावत खालीलपैकी कोणते विधान योग्य आहे?

A समांतरूप हे शब्दांचा मूळधर्म दर्शविते. B समांतरूप आणि मूळ रूप हे समान संज्ञा आहेत. C समांतरूप बहुदा एकवचनी स्वरूपाचे असते. D समांतरूप शब्द एका विशेषणात्मक स्थीतीत बदललेले शक्यतो.

Why: योग्य उत्तर कारण: समांतरूप आणि मूळ रूप यांमध्ये फरक नाही; मूळ रूप एक मूळ रूप असून ते समांतरूप म्हणून वापरले जाते, त्यामुळे B योग्य उत्तर आहे.
विद्यार्थी गोंधळतात का: पर्याय B वर विद्यार्थी सहजपणे बरोबर समजतात परंतु संबधसूचक बरोबर शब्दशः समान नसतो; हा 'confusion between superficially similar concepts' आहे.
पर्यायानुसार तपासणी: A: बरोबर नाही; B: चुकीची गोंधळ आहे पण योग्य वर्णन; C: बरोबर नाही; D: बरोबर नाही.

Question 221

Question bank

खालिलपैकी कोणता प्रधान समांत्रूपाच्या व्याकरण नियमाला अनुसरतो?

A शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या समज वावविला. B शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या समज वावविल्या. C शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या समज वावविला. D शिक्षकांनी विद्यार्थ्यांच्या समज वावविल्या.

Why: योग्य उत्तराचे कारण: 'विद्यार्थ्यांचा समज' या संबंधी समांत्रुप आहे कारण 'विद्यार्थ्यांचा' हे बहुवचन आहे आणि 'समज' हे अमात्रवाचक आहे, त्यामुळे A पर्याय योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांच्या चूक का होते: पर्याय C आणि D अधिक प्रमाणात पाहिले जातात कारण 'विद्यार्थ्यांचे' हा बहुवचनेक वेगळ्या रूप वाटतो, हा 'biased reasoning' चा त्रास आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: बरोबर आहे.; B: चुकीचा प्रतिबंधक.; C & D: गैरसमजंगत प्रतिबंधक व अपारलेले आहेत.

Question 222

Question bank

समांत्रूपाच्या संदर्भात खालीलपैकी कोणता शब्द सर्वनाम म्हणून योग्य आहे?

A कौनितरी B कौनिही C कौनत्याही D कौनतेही

Why: योग्य उत्तराचे कारण: 'कौनितरी' हा सर्वनाम म्हणून समांत्रूपात्मक योग्य शब्द आहे, त्यामुळे A उत्तर योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांचा गोंधळ का होतो: B, C, D पर्याय सर्वनामासारखे वाटत असले तरी विशिष्ट अर्थाने गैरसमज निर्माण करतात, ही 'confusion between superficially similar concepts' आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: बरोबर सर्वनाम.
B: विश्लेषणात्मक.; C: विश्लेषणात्मक, अपेष्टक.; D: विश्लेषणात्मक.

Question 223

Question bank

वाक्याचा समांत्रूपशाई अनुसंगत असलेला पर्याय कोणता?

A एका कुतर्याचा पाय. B एका कुतर्यांचे पाय. C एका कुतर्याचं पायण्याचा. D एका कुतर्याचे पाय.

Why: योग्य उत्तराचे कारण: 'एका कुतर्याचे पाय' हे बहुवचन भागासाथी योग्य समांत्रूप आहे, कारण 'पाय' बहुवचन असूनही एका प्रकारे वापरला जातो.
विद्यार्थ्यांच्या चूक का होते: पर्याय A विद्यार्थ्यांच्या आकारशक व्याकरणिक चूक करत असल्याने एकवचनी व बहुवचनीचा गोंधळ होतो; हा 'confusion between superficially similar concepts' आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: चुकीचा एकवचनी व बहुवचनी मिश्रण; B: प्रतिबंधक त्रुटी आहे.; C: चुकीचा प्रतिबंधक.; D: योग्य वाक्य.

Question 224

Question bank

खालीलपैकी समांत्रूप निरमितीस लागू न होणारा शब्द कोणता आहे?

A माणूस B कलेचा C पक्षी D ओसडी

Why: योग्य उत्तराचे कारण: 'कलेचा' हा संबंंध सूचक विश्लेषण आहे, समांत्रूपासाथी स्वरूप नाम असल्याने आवश्यक आहे, म्हणजे शब्द समांत्रूपासाथी लागू होत नाही.
विद्यार्थ्यांच्या चूक का होते: पर्याय B बऱ्याच वेळा गैरसमज झाल्यामुळे 'rote memorisation without understanding' आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: समांत्रूप मूळ शब्द.; B: चुकीचा वापर संबंधसूचक.; C: समांत्रूप आहे.; D: समांत्रूप आहे.

Question 225

Question bank

समांत्रूपाच्या व्याख्येनुसार, उदाहारणार्थ 'शब्द' या शब्दाच्या समांत्रूप कोणते आहे?

A शब्द B शब्दांचा C शब्दाचे D शब्दांमधिये

Why: योग्य उत्तराचे कारण: समांत्रूप मूळ नाम असल्याने, तसे मूळ रूप 'शब्द' आहे, त्यामुळे A योग्य आहे.
विद्यार्थ्यांच्या चूक का होते: पर्याय B विद्यार्थ्यांच्या आकारशक वाटता कारण त्रूटिपूर्ण प्रतिबंध्य आहे, 'premature rule application' आहे.
पर्यायानुसार विश्लेषण: A: बरोबर समांत्रूप.; B, C, D: प्रतिबंध्य असलेले विश्लेषण रूपं, समांत्रूप नाहीत.

Question 226

Question bank

सामान्यरूप बдении खालीलपैकी कोणती आहे?

A सामान्यरूप म्हणा गे शब्‍दाचा बेहदचा बहुवचन रूप. B सामान्यरूप मूळ शब्‍दापेक्षा वेगळा, विशेषकरण बहुवचनाशि समाविष्ट. C सामान्यरूप शब्‍दाचा मूळकरणाचा (root) आधार असतो. D सामान्यरूपाला कोणतीही प्रतीय लागू होत नाहीत.

Why: योग्य उत्तर कारण: सामान्यरूप हा शब्दाचा मूळकरणाचा आधार असतो, ज्यावर इतर प्रतीय लागतात; म्हणजे C योग्य आहे.
विद्यार्थी फसण्याचा इशारा: पर्याय A ही अतिशय सोपी वाटणारी परंतु चुकीची संकल्पना आहे, ज्यामध्ये विद्यार्थ्यांनी फसवले जातात; म्हणजे 'समजून न घेता पक्की मेमरीकरण'.
पर्याय-वार विश्लेषण: A: चुकीचा नियम.; B: चुकीचा समज.; C: बरोबर नियम.; D: चुकीचे, कारण सामान्यरूपावर प्रतीय लागू होत नाहीत.

Question 227

Question bank

सामान्यरूपाचा संधर्भात खालीलपैकी कोणता शब्द अपवाद मानला जातो?

A पेठ B माती C साखर D शाळा

Why: योग्य उत्तर कारण: 'साखर' हा अमात्रवाचक असून सामान्यरूपाकडे वेगळ्या प्रकारे हाताळला जातो आणि अपवाद मानला जातो.
विद्यार्थी फसण्याचा इशारा: 'साखर' चा सामान्यरूप समान असल्यमुळे तो लाखशत राहतो नाही; 'अपवाद दुर्लक्ष करणे'.
पर्याय-वार विश्लेषण: A,B,D: समान नियमाचे शब्द आहेत.; C: अपवाद, अमात्रवाचक प्रकार.

Question 228

Question bank

खालीलपैकी सामान्यरूपाचा व्याकरणिक प्रकार कुठी आहे ती ओळखा करा:

A बाळाच्या खेळणे आवडते. B मुलींच्या खुना दिसतात. C शाळेचा हा मुलगा आहे. D आईच्या प्रे मागता किम्मत नाही.

Why: योग्य उत्तर कारण: 'बाळाच्या खेळणे' हा वाक्यरचनात्मक चुकीची आहे कारण यात सामान्यरूपाचा चुकीचा वापर रांगलेला आहे.
विद्यार्थी फसण्याचा इशारा: A पर्याय खूप सोपा असून विद्यार्थी नेहमीच वाक्य वापरलेला असल्यानं तो बरोबर वाटतो; 'biased reasoning'.
पर्याय-वार विश्लेषण: A: चुकीचा सामान्यरूप वापर; B,C,D: योग्य वापर.

Question 229

Question bank

शाळीपैकी कोणता क्रियापदाचं प्रकार नाही?

A सकर्मक क्रियापद B अकर्मक क्रियापद C वैकल्पिक क्रियापद D पराक्रमी क्रियापद

Why: पराक्रमी क्रियापद हा प्रकार मराठी व्याकरणात अस्तित्वात नाही. सकर्मक, अकर्मक व वैकल्पिक क्रियापद हे मुख्य प्रकार आहेत.

Question 230

Question bank

शाळीपैकी कोणता वचनाचा प्रकार नाही?

A एकवचन B अनेकवचन C दोनवचन D अर्धवचन

Why: मराठीतील वचन तीन प्रकारांचे अस्तित्व आहे : एकवचन, अनेकवचन आणि द्विवचन. अर्धवचन असा कोणताही प्रकार नाही.

Question 231

Question bank

शाळीपैकी कोणता काल मराठी क्रियापदाचा काल नाही?

A वर्तमानकाल B भूतकाल C भविष्यकाल D संपूर्नकाल

Why: मराठी क्रियापदात वर्तमानकाल, भूतकाल आणि भविष्यकाल यांचा समावेश होतो. 'संपूर्नकाल' असा कोणता काल नाही.

Question 232

Question bank

कुठल्या प्रकारच्या क्रियापदाचा कर्तीकारक (Agent) असतो?

A सकर्मक क्रियापद B अकर्मक क्रियापद C वैकल्पिक क्रियापद D पराक्रमी क्रियापद

Why: सकर्मक क्रियापदाता करता-अर्थाने कर्ती वातार्नास असतो, तर अकर्मक क्रियापदात करता नसतो.

Question 233

Question bank

शाळीपैकी कोणता क्रियापदाचा भेद नाही?

A धातूपद B क्रियाविशेषण C क्रियापद रूपे D क्रियापद भुमिका

Why: धातूपद, क्रियाविशेषण व क्रियापद भूमिका हे भेद आहेत. "क्रियापद रूपे" हा भेद नाही, कारण त्याच्यात रूप नसून क्रियाविशेषणे व भूमिका येतात.

Question 234

Question bank

खालीलपैकी कोणता पुरुषाचा प्रकार नाही?

A पहिला पुरुष B दुसरा पुरुष C तिसरा पुरुष D चौथा पुरुष

Why: मराठी भाषेमध्ये तीनपुरुष अस्तात: पहिला, दुसरा आणि तिसरा. चौथा पुरुष नाही.

Question 235

Question bank

खालीलपैकी क्रियापदाची कोणती भूमिका नाही?

A संपूर्णकर्ता B संपूर्णकर्म C उपसर्ग-तत्त्वसम D उपपद

Why: क्रियापद भूमिकांमध्ये कर्ता, उपसर्ग-तत्त्वसम, उपपद यांचा समावेश आहे. 'संपूर्णकर्म' अशी भूमिका वेगळी नाही.

Question 236

Question bank

खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचा काल नाही?

A वर्त्मानकाल B भूतकाल C भावकाल D भाविष्यकाल

Why: मराठी क्रियापदाचे तीन काल आहेत: वर्त्मान, भूत आणि भविष्य. भावकाल काळाचा प्रकार नाही.

Question 237

Question bank

क्रियापदाच्या कोणत्या headed 'संकुचित' मध्ये संपूर्ण क्रियापदाचा रूप आहे?

A उच्चारात्मक भेद B संकुचित क्रियापद C तत्त्वात्मक भेद D क्रियाविशेषण

Why: संकुचित क्रियापद मध्ये ते क्रियापद एका शब्दात किंव्हा सजातीय रूपाने आलेले अस्तात.

Question 238

Question bank

खालीलपैकी क्रियापदांचा स्वरूपात्मक प्रकार कोणता आहे?

A धातूपद B क्रियाविशेषण C कृदंत D रूपविचार

Why: कृदंत कृतीचे वेगवेगळे स्वरूप दर्शवणारे रूप आहे, जे स्वरूपात्मक प्रकार येतात.

Question 239

Question bank

क्रियापदाच्या कोणत्या प्रकाराचा क्रियेशा परिभाषा किंव्हा उद्देश स्पष्ट केलाय जातो?

A सकर्मक क्रियापद B अकर्मक क्रियापद C द्विपद क्रियापद D पराक्रमी क्रियापद

Why: सकर्मक क्रियापदामध्ये क्रियापदाने केलेल्या क्रियेशी करता आणि कर्म यांचा संबंधावर भर दिला जातो.

Question 240

Question bank

वरिलपैकी कोणता क्रियापद पूर्ण नाही?

A पहिला पूर्ण B मधला पूर्ण C तिसरा पूर्ण D दुसरा पूर्ण

Why: पूर्णाचे तीन प्रकार आहेत: पहिला, दुसरा आणि तिसरा. मधला पूर्ण मराठीत त्यावर आधारित नाही.

Question 241

Question bank

खालिलपैकी कोणता क्रियापद वस्तुनिष्ठ आहे?

A एकवचन B कर्मवचन C कालवचन D पूर्णवचन

Why: वचनाचा प्रकार एकवचन, द्विवचन, अनेकवचन असतो. कर्मवचन, कालवचन, पूर्णवचन या प्रकार नाहीत.

Question 242

Question bank

खालिलपैकी कोणता क्रियापदाचा काल भाविश्काळ आहे?

A मी शिका असेल B मी शिकलो C मी शिकत आहे D मी शिकणार आहे

Why: "मी शिकणार आहे" हा भाविश्काळ दर्शवितो, अन्न प्रकार वर्तमानकाल म्हणजे भूतकाळ आहेत.

Question 243

Question bank

खालिलपैकी कोणता वाक्याचा पर एक क्रियापदाची संबंधीत आहे?

A सकर्मक वाक्य B संज्ञावाचा वाक्य C विशेषणात्मक वाक्य D समुच्चय वाक्य

Why: सकर्मक वाक्यात करता आणि कर्म स्पष्ट असतो तो क्रियापदाची संबंधीत आहे.

Question 244

Question bank

खालीलपैकी कोणता लिंगक्रियापद नाही?

A पुरुषवाचक B पुल्लिंगी C स्त्रीलिंगी D नपुंसक लिंग

Why: पुरुषवाचक हा कार्यवाचक प्रकार आहे, लिंगक्रियापद म्हणजे स्त्रीलिंगी, पुल्लिंगी आणि नपुंसकलिंगी.

Question 245

Question bank

खालीलपैकी कोणता पर्याय कूर्ण्त क्रियापदाचा उदाहऱण आहे?

A शिकणें B शिका C शिकून D शिकत आहे

Why: "शिकून" हा कूर्ण्त क्रियापदाचा रूप आहे, ज्यामध्ये कूर्ण्त क्रियापदाचा क्रिया विभेयोगपर वापरलेला असतो.

Question 246

Question bank

खालीलपैकी कोणता पुरुषाचा प्रकार नाही?

A पहिला पुरुष B दुसरा पुरुष C तिसरा पुरुष D चौथा पुरुष

Why: मराठीत पुरुष तीन प्रकार आहेत: पहिला, दुसरा आणि तिसरा. चौथा पुरुष नाही.

Question 247

Question bank

क्रीयापदाचा कोणता प्रकार करण्यात वापरला जातो?

A सकर्मक क्रियापद B अकर्मक क्रियापद C पराक्रमि क्रियापद D सामान्य क्रियापद

Why: अकर्मक क्रियापद करता न सापडता क्रिया दर्शवितात.

Question 248

Question bank

खालीलपैकी कोणते विधानसभा अस्तित्वात आहे?

A द्विवचन B त्रिवचन C अर्द्धवचन D चतुर्वचन

Why: मराठीत तीन वचन आहेत: एकवचन, द्विवचन आणि अनेकवचन. त्रिवचन, अर्द्धवचन आणि चतुर्वचन वचन प्रकार नाहीत.

Question 249

Question bank

खालीलपैकी योग्य उदाहरण काय वर्णमालाखालचा आहे?

A तो खेळतो आहे B तो खेळले आहे C तो खेळणार आहे D तो खेळला होतां

Why: "तो खेळतो आहे" हा वर्णमालाक्रितात्मक क्रियापद आहे.

Question 250

Question bank

क्रियापद प्रकारांमध्ये वैकल्पिक क्रियापद कोणत्या प्रकारात येते?

A सकर्मक B अकर्मक C कर्मवाचक D विकल्पिक देते

Why: वैकल्पिक क्रियापद त्यावेशेसे वापरले जातात जेव्हा विवरणात्मक असतात, म्हणजे ते प्रयत्न करून विकल्प देते.

Question 251

Question bank

खालीलपैकी कोणता काळ वर्तमानाखालचा आहे?

A मी शिकतो B मी शिकत आहे C मी शिकणार आहे D मी शिकू

Why: "मी शिकतो" हा वर्तमानकाळ दर्शवितो.

Question 252

Question bank

खालीलपैकी कोणता उदाहरण अकर्मक क्रियापदाखालचा आहे?

A माझे पुस्तक वाचले B मी पुस्तक वाचले C पुस्तक वाचले गेले D मी वाचन करतों

Why: "पुस्तक वाचले गेले" हे अकर्मक क्रियापदाचे उदाहरण आहे कारण करतां स्पष्ट नाही.

Question 253

Question bank

क्रियापदाचा कोणता काळ विस्तारकत्त्व होणारा क्रियापद?

A वर्तमानकाल B भूतकाल C भविष्यकाल D परिचायकाळ

Why: भविष्यकाल हा काळ भविष्यात्मक होणारा क्रियेला दर्शवितो.

Question 254

Question bank

खालीलपैकी कोणता पृष्ठ नाही?

A पहिला B दुसरा C तिसरा D चौथा

Why: माराठीतील पृष्ठ प्रकार फक्त तीन आहे: पहिला, दुसरा, तिसरा.

Question 255

Question bank

खालीलपैकी कोणती क्रियापदाची काल प्रकार आहे?

A भूतकाल B पुरुष C कालवचन D वचन

Why: भूतकाल हे क्रियापदाचा काल प्रकार आहे, तर पुरुष, कालवचन, वचन यांची वेगवेगळी व्याकरणीय संज्ञा आहे.

Question 256

Question bank

खालील क्रियापदांमध्ये कोणते अकरमक आहे?

A राम निघाला B धूप उगवली C तीने पुत्राक वाचले D मी अन्न खाल्ले

Why: "धूप उगवली" हे अकरमक क्रियापद आहे कारण यात कृती कारक याथ करत नाही किंव्हा करत महत्त्वाचा नाही.

Question 257

Question bank

खालीलपैकी कोणते उदाहरण द्विवचन आहे?

A तो चालतो B ते चालतात C तो चालतोय D तू दोघे चालताहात

Why: "तू दोघे चालताहात" हे द्विवचन दर्शविते कारण ते दोन व्यक्ती दाखवते.

Question 258

Question bank

खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचा काल वर्तमानकाल आहे?

A मी जात आहे B मी गेले C मी जाईल D मी जात होतो

Why: "मी जात आहे" हे वर्तमानकाल दर्शवते, त्यात प्रयाय भूत किंव्हा भविष्यकाल आहे.

Question 259

Question bank

खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचे पुरुष पहिले आहे?

A मी आलो B तू आला C तो आला D तुम्ही आला

Why: "मी आले" हे पहिले पुरुष दर्शवते. "तू" दुसरा पुरुष आणि "तो" तिसरा पुरुष आहे.

Question 260

Question bank

खालीलपैकी कोणता क्रियापदाचा कालाचा भूतकाळ उधारण आहे?

A तो खेळत आहे B तो खेळला C तो खेळणार आहे D तो खेळतो

Why: "तो खेळला" हे भूतकाळ दर्शविते.

Question 261

Question bank

शाळीलपैकी कोणता वाक्यपर्कार हे आशय व्यक्त करणारा वाक्यपर्कार मॉडतो?

A आज्ञार्थक वाक्य B वर्णनार्थक वाक्य C विस्मयादिबोधक वाक्य D संवादात्मक वाक्य

Why: विस्मयादिबोधक वाक्य हे आशय व्यक्त करणाऱ्या वाक्यपर्कारांमध्ये मोडतो जे आश्चर्य, आनंद किंवा भावनेकर भासवणारा व्यक्त करतात.

Question 262

Question bank

वाक्यपर्कारांमधील "वर्णनार्थक वाक्य" या प्रकाराच्या मुख्‍य उद्देश काय आहे?

A कुठल्या गोष्टीचे वर्णन करणे B आज्ञा देणें किंवा किंवा आदेश देणें C विस्मय किंवा आश्चर्य व्यक्त करणे D विनंती किंवा प्रार्थना व्यक्त करणे

Why: वर्णनार्थक वाक्याचा मुख्‍य उद्देश एका वस्तू किंवा घटना यांचे तपशीलवार वर्णन करणे हा आहे.

Question 263

Question bank

शाळीलपैकी कोणता वाक्यपर्कार प्राश्निक_vichāraṇāsāṭhī वापरला जातो?

A विनंती वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D वर्णनार्थक वाक्य

Why: प्रश्नार्थक वाक्य हे प्रश्न_vichāraṇāsāṭhī वापरले जातात आणि शैवटी प्रश्नचिन्ह यांचे.

Question 264

Question bank

शाळील वाक्यांपैकी कोणते वाक्य "आज्ञार्थक वाक्य" आहे?

A तू त्वरित ये. B तु कसाअ आहेस? C आज्ञा धूप थंड आहे. D वाह! किती सुंदर दृश्य आहे.

Why: "तू त्वरित ये." हा वाक्य आदेश देणारा आहे आणि तसेच तो आज्ञार्थक वाक्य आहे.

Question 265

Question bank

शाळीलपैकी कोणत्या वाक्यपर्कारामध्ये वाक्यात कंट़य भावनेचा समावेश झालेला आहे?

A वाक्य आहे: "क्या चान आहे!" B वाक्य आहे: "तू माझा मित्र आहेस." C वाक्य आहे: "तुम्ही वेस्वर येणार का?" D वाक्य आहे: "कृपया मला पाणी द्या."

Why: "क्या चान आहे!" या वाक्यामध्ये प्रेमा, आनंद किंवा आवड दर्शवणारी भावना व्यक्त होत आहे, ही विस्मयादिबोधक वाक्ये आहेत.

Question 266

Question bank

खालील वाक्यापासून वाक्यप्रकार ओळखा: "उठ, राम Вес ढाली आहे."

A वर्णनार्थक वाक्य B विनंती वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D प्रश्नार्थक वाक्य

Why: "उठ, राम Вес ढाली आहे." या वाक्यात आदेष दिला आहे, त्यामुळे तो आज्ञार्थक वाक्य आहे.

Question 267

Question bank

खालीलपैकी "वाक्यप्रकारांच्या वर्गीकरण" योज्ञ प्रकरणे दर्शवणारापर्याय कोणता आहे?

A वर्णनार्थक, आज्ञार्थक, प्रश्‍नार्थक, विस्मयादिबोधक B न्यायालयीन, विज्ञान, संस्तुत, इतिहास C वाक्य, कथा, कविता, निबंध D वर्णनार्थक, वाद-विवाद, संवाद, निबंध

Why: वाक्यप्रकारांचे मुख्य वर्गीकरण म्हणजे वर्णनार्थक, आज्ञार्थक, प्रश्‍नार्थक, विस्मयादिबोधक वाक्यप्रकार.

Question 268

Question bank

खालील वाक्यांपैकी कोणता वाक्यप्रकार "विनंती" दर्शवतो?

A "कृपया खिडकी उघडा." B "तू कोण आहेस?" C "मी आनंदी आहे." D "वाह! किती छान आहे!"

Why: "कृपया खिडकी उघडा." हे विनंती करणारे वाक्य असल्याने ते विनंती वाक्यप्रकारातील मोडते.

Question 269

Question bank

खालील पैकी "प्रश्‍नार्थक वाक्य" कसे ओळखू शकतो?

A अशी वाक्ये जी महिती विचारतात आणि शेवटी प्रश्नचिन्ह असते B अशी वाक्ये जी भावना व्यक्त करतात C अशी वाक्ये जी आदेश देता D अशी वाक्ये जी कौतुक करतात

Why: प्रश्‍नार्थक वाक्ये म्हणजे जी महिती विचारण्याचा प्रकारली जाता आणि शेवटी प्रश्नचिन्ह असते.

Question 270

Question bank

खालीलपैकी कोणत्या वाक्यप्रकाराचा उपयोग ज्ञ्याला सूचना किंवा आदेश देण्यासाठी होतो?

A आज्ञार्थक वाक्य B वर्णनार्थक वाक्य C प्रश्‍नार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: आज्ञार्थक वाक्यांचा उपयोग सूचना किंवा आदेश देण्यासाठी केला जातो.

Question 271

Question bank

खालिल वाक्यांपैकी "वाक्यप्रकार ओळखा": "तू किती весात येशा आहेस?"

A वर्णनार्थक वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: हे वाक्य प्रश्न वाचारत आहे आणि त्यामुळे प्रश्नार्थक वाक्य आहे.

Question 272

Question bank

खालिलपैकी कोणता वाक्यप्रकार अशय स्पष्टपणे व्यक्त करतो?

A वर्णनार्थक वाक्य B संवेदनात्मक वाक्य C विस्मयादिबोधक वाक्य D आज्ञार्थक वाक्य

Why: विस्मयादिबोधक वाक्य अशय स्पष्टपणे आणि तीव्र भावनावाढ वयक्त करतात.

Question 273

Question bank

खालिलपैकी "अवधारित वाक्यनिर्मिती" कोट्याचा वाक्यप्रकाराशी संबंधित आहे?

A वर्णनार्थक वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: अवधारित वाक्यनिर्मिती मध्ये एका गोष्टीचे स्पष्ट व संघटित वर्णन करणारा वाक्यप्रकार म्हंटला वर्णनार्थक वाक्य.

Question 274

Question bank

खालिल "वाक्यप्रकार" पैकी कोणता आहे ज्यात दोन-घाना मध्ये वादविवाद किंव्हा संघर्षण दाखवले जाते?

A संवेदनात्मक वाक्य B आज्ञार्थक वाक्य C वर्णनार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: संवेदनात्मक वाक्य हे संघर्ष किंवा वादविवाद दाखवणारे वाक्यप्रकार असतात.

Question 275

Question bank

खालिलपैकी कोणते वाक्य "वाक्यप्रकारांमध्ये वेशेष्या दृष्टीने" साधारणपणे 'सद्यकाळीन' मध्ये वर्गीकृत होईल?

A "मी सद्या अभ्यास करत आहे." B "काल मी बाजावारात गेलो." C "मी उद्या शाळेत जाईन." D "मी नेहमी शाळेत जातो."

Why: "मी सद्या अभ्यास करत आहे." हे वाक्य सद्यकाळीन क्रिया दर्शवते आणि त्यामुळे ते सद्यकाळीन वाक्यप्रकार आहे.

Question 276

Question bank

खालीलपैकी "वाक्यप्रकारांचा उपयोग" संधर्भात योग्य विधान कोणते?

A आज्ञार्थक वाक्य आद्याप अधेाश देण्यासाठीय वापरले जातात B वर्णनार्थक वाक्य भावना वा व्यक्‍तीकरणासाठीय नेहमी वापरतात C प्रश्नार्थक वाक्य प्रश्न विचारण्यासाठीय वापरतात D विनंती वाक्य कधीतरी सूचनां देऊ शकत नाहीत

Why: प्रश्नार्थक वाक्यांचा हेतू मुख्यत: किंव्हा उत्‍तर मिळवण्यासठीय प्रश्न विचारणे आहे.

Question 277

Question bank

खालील वाक्यांपैकी उपयोग कोणत्या वाक्यप्रकारासाठी होतो? "अहो, बघ माझ्याावर विश्‍वास ठे!"

A वि‍स्मयादिबोधक वाक्य B आज्ञार्थक वाक्य C वर्णनार्थक वाक्य D प्रश्नार्थक वाक्य

Why: हे वाक्य आश्चर्य किंवा आवेश दाखवणारे आहे त्यामुळे हे विस्मयादिबोधक वाक्य आहे.

Question 278

Question bank

खालीलपैकी कोणता वाक्यप्रकार कोणत्याही परिस्थिति-त हेतू सूचनां देत नाही पण विनंती करतो?

A विनंती वाक्य B आज्ञार्थक वाक्य C प्रश्नार्थक वाक्य D वर्णनार्थक वाक्य

Why: विनंती वाक्य हेतू आदेष न देता अनूरोध वा विनंती व्यक्त करतात.

Question 279

Question bank

खालील वाक्यांमधये कोणत्या वाक्यप्रकारमुळे 'सखोल विचार' आवश्‍यक आहे?

A "तू उद्या येणार का?" B "चंद्र कूप संदर आहे." C "कृपया जना थांब." D "हे काम वेळेवर करणं आवश्यक आहे."

Why: हे वाक्य स्पष्ठ सूचित करतं की कार्य वेळेवर करणं महत्त्वाचं आहे जे सखोल विचारांमध्ये गरज निर्माण करते.

Question 280

Question bank

खालीलपैकी एका वाक्यप्रकार जो नेहमी एकच क्रियापद वापरतो?

A सकर्मक वाक्य B अकर्मक वाक्य C वर्णनार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: अकर्मक वाक्यांत क्रियापदाचा उपयोग ना करता नाकार्मिक दर्शवणारा वाक्य होतो, म्हणजे सहसा एका क्रियापद वापरते.

Question 281

Question bank

एका वाक्याचा प्रकार ओळखण्यासाठी कोणता घटक महत्त्वाचा असतो?

A वाक्याचा शेवटचा शब्द B वाक्याचा मुख्य क्रीयापदाचा वापर आणि भावना C वाक्याचा लांबगा D वाक्याचा समर्थन शब्द

Why: वाक्यप्रकार ओळखताना मुख्य क्रीयापदाचा वापर आणि भावना महत्त्वाची असते.

Question 282

Question bank

खालीलपैकी कोणता वाक्यप्रकार नेहमी उचितरित्या विस्मय किंव्हा आश्चर्य व्यक्त करतो?

A विस्मयादिभावक वाक्य B वर्णनार्थक वाक्य C प्रश्नार्थक वाक्य D आज्ञार्थक वाक्य

Why: विस्मयादिभावक वाक्य आश्चर्य, उर्जा किंव्हा भावना व्यक्त करणारा प्रत्तिक्रियात्मक द्रष्ट्वीनासाठी वाकरले जातो.

Question 283

Question bank

खालील वाक्यांपैकी कोणते वाक्य व्याक्तिला कहाणी कार्य करणाऱ्यासाठी प्रोत्साहित करतेपरंतु थेट आदेश देते नाही?

A "कृपया दरवाजा बंद करा." B "आज हवानं छान आहे." C "तु्म्हीं उद्या येणार आहात का?" D "बाल, हळू बोल."

Why: "कृपया दरवाजा बंद करा." हे विनंतीसारखे आहे आणि प्रोत्साहन देते पण थेट आदेश नाही.

Question 284

Question bank

खालीलपैकी कोणता प्रयाकर 'वाक्यप्रकाराच्या सूचनेत वेगळेगळ्या भावनांचा समावेश' दर्शवतो?

A आज्ञार्थक वाक्य - आदेश देणे B वर्णनार्थक वाक्य - वस्तूंचे वर्णन C विस्मयादिभावक वाक्य - आश्चर्य आणि आनंद व्यक्त करणे D प्रश्नार्थक वाक्य - प्रश्न विचाऱ्णे

Why: विस्मयादिभावक वाक्य वेगळेगळ्या भावनांच्या वापराने जास्त स्पष्ट आश्चर्य, आनंद यांचा समावेश असतो.

Question 285

Question bank

खालील वाक्यांपैकी कोणता वाक्यप्रकार सूचनात्मक (सूचित नेमणूक) देतो?

A "शालेत वसेवयर या." B "आज संध्याकाळी थंडी आहे." C "तू उद्या कोणत्या ठिकाणी जात आहेस?" D "अहो! किती छान चित्र आहे."

Why: "शालेत वसेवयर या." हा आदेश देणारा वाक्यप्रकार आहे ज्याामुळे सूचना दिली जाते.

Question 286

Question bank

शालीलपैकी "वाक्यप्रकारांमध्ये वारंवार वापरला जाणारा" वाक्यप्रकार कोणता आहे?

A वार्णनार्थक वाक्य B आज्ञार्थक वाक्य C प्रश्नार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: प्रश्नार्थक वाक्य भाषा संवादाचा समांतीय प्रकार असून, प्रश्न विचारण्यासाठी वारंवार वापरला जातो.

Question 287

Question bank

शालीलपैकी कोणता वाक्यप्रकार व्याक्ति किंव्हा वस्तूचं वर्णन करणारा आहे?

A वार्णनार्थक वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: वार्णनार्थक वाक्याचा मुख्य उद्देश एखादी व्याक्ति, वस्तू किंव्हा स्थिती यांचे तपशीलवार वर्णन करणे आहे.

Question 288

Question bank

शालीलपैकी कोणत्या वाक्यामध्ये बोलण्यात आश्चर्याची अनुभूती होते?

A "किती छान आयोजन आहे!" B "तू ठीकठिकाणी काय केलीस?" C "कृपया मला मदत करा." D "मी कुंटे जात आहे."

Why: "किती छान आयोजन आहे!" हा वाक्य विस्मय किंवा आश्चर्य व्यक्त करणारा आहे.

Question 289

Question bank

शालीलपैकी वाक्यप्रकारामध्ये एखाद्या कार्याची विनंती केली जाते?

A विनंती वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C वार्णनार्थक वाक्य D विस्मयादिबोधक वाक्य

Why: विनंती वाक्य यामध्ये प्रामाणिकपणे एखाद्या वस्तूची किंवा कृतीची मागणी केली जाते.

Question 290

Question bank

शालीलपैकी "आज्ञार्थक वाक्य" ओळखा:

A "सकाळी वेळेवर उठा." B "तू कुठे आहेस?" C "आज्ञ हवा छान आहे." D "कृपा Apartment दृष्टी आहे!"

Why: "सकाळी वेळेवर उठा." या वाक्याला आदेश दिला आहे त्यामुळे तो आज्ञार्थक वाक्य आहे.

Question 291

Question bank

खालिलपैकी "वाक्यप्रकारानुसार वेगळेपण" दर्शवणारा पर्याय कोणता आहे?

A "वर्णनार्थक वाक्य व्याक्त देतात, प्रश्नार्थक वाक्य प्रश्‍न विचाऱतात." B "वाक्य सर्व समांन स्वरूपाचे असून असतात." C "वाक्य प्रामुख्याने चार प्रकारांत विभागली जातात." D "वाक्य प्रकारातील सर्व वाक्य एका मेकांसारखे व्यवस्थित करतात."

Why: वर्णनार्थक वाक्य व्याक्त करण्याची किंव्हा वर्णन देतात, तर प्रश्नार्थक वाक्य प्रश्न विचारणाऱ्या असतात; हे वाक्यप्रकारांमध्ये भेद स्पष्ट करतो.

Question 292

Question bank

खालिलपैकी "वाक्यप्रकारांच्या ओळखीची पद्धत" कोणती आहे?

A वाक्याचं शेवट आणी क्रियापद पाहून B वर्णनार्थक शब्द पाहून C वाक्याचं विशयांतरगत वाक्य चारून D वाक्यात भावना व हेतू ओळखून

Why: वाक्यप्रकार ओळखताना वाक्यात व्यक्त झालेली भावना आणी हेतू पाहणे महत्त्वाचे असते.

Question 293

Question bank

खालिलपैकी कोणत्या वाक्यप्रकाराने कोणती व्याक्तीला विंमृतीने आदेश दिला जातो?

A विनंती वाक्य B प्रश्नार्थक वाक्य C विस्मयादिबोधक वाक्य D वर्णनार्थक वाक्य

Why: विनंती वाक्यांमध्ये विनंतीने आदेश किंव्हा सूचनांचे भास केले जातात.

Question 294

Question bank

खालिलपैकी वाक्यप्रकारांपैकी कोणता वाक्याचा शेवट प्रश्नचिन्हाने होतो?

A प्रश्नार्थक वाक्य B आज्ञार्थक वाक्य C वर्णनार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: प्रश्नार्थक वाक्याचा शेवट त्या प्रश्नचिन्हाने होत येतो.

Question 295

Question bank

खालिलपैकी कोणते वाक्यप्रकार मुख्यतः बोलण्यात वापरले जातात आणि भावनिक प्रतीयांचा व्यक्त करतात?

A विस्मयादिबोधक वाक्य B वर्णनार्थक वाक्य C प्रश्नार्थक वाक्य D आज्ञार्थक वाक्य

Why: विस्मयादिबोधक वाक्य बोलण्यात अधिक वापरले जातात आणि भावनिक प्रतिक्रियेची अभिव्यक्ती करतात.

Question 296

Question bank

शाळीळपैकी कोणता वाक्यप्रकार "वाक्याचा काळ" दर्शवितो?

A सद्याकाळीन वाक्य B विस्मयादिबोधक वाक्य C आज्ञार्थक वाक्य D विनंती वाक्य

Why: सद्याकाळीन वाक्य वाक्यप्रकारांमध्ये वेल (काळ) दर्शवितात.

Question 1

PYQ 3.0 marks

संधीचे प्रकार स्पष्ट करा आणि प्रत्येकाचे एकेक उदाहरण द्या.

Try answering in your head first.

Model answer

**संधी म्हणजे शब्दांच्या जोडण्याच्या वेळी होणारा ध्वनीपरिवर्तन.** मराठी व्याकरणात संधीचे **तीन मुख्य प्रकार** आहेत:

**१. स्वरसंधी:** दोन स्वरांचा संयोग होतो.
उदा. - विद्या + आलय = **विद्यालय** (या + आ = ्या)

**२. व्यंजनसंधी:** व्यंजन + व्यंजन/स्वर यांचा मेळ.
उदा. - सु + उदन = **ससुदन** (स + उ = स)

**३. विसर्गसंधी:** विसर्ग (:) चे रूपांतर.
उदा. - नि: + शुल्क = **निःशुल्क** (: + श = ःश)

**निष्कर्ष:** संधीमुळे भाषा सुबोध आणि प्रवाही होते. ही सर्व नियम मराठी व्याकरणाचे आधारस्तंभ आहेत. (शब्दसंगतीसाठी आवश्यक)

More: हे उत्तर संपूर्ण आहे कारण सर्व प्रकार स्पष्ट केले आहेत, प्रत्येकाचे उदाहरण दिले आहे आणि शब्दमर्यादा पाळली आहे.

How did you do?

Question 2

PYQ 2.0 marks

'खरे-खोटे' या शब्दाचा विग्रह काय असतो आणि तो कोणत्या प्रकारचा समास आहे?

Try answering in your head first.

Model answer

'खरे-खोटे' या शब्दाचा विग्रह 'खरे किंवा खोटे' असा होतो. हा द्वंद्व समासाचे उदाहरण आहे. द्वंद्व समासामध्ये दोन्ही पद समान महत्त्वाचे असतात आणि विग्रह करताना 'किंवा', 'अथवा', 'आणि' इत्यादी शब्दांचा वापर होतो. 'खरे-खोटे' मध्ये पर्यायात्मक स्वरूप दर्शविला जातो, ज्यामुळे हा पर्यायवाची द्वंद्व समास आहे. द्वंद्व समास मुख्यतः दोन प्रकारचा असतो - इतरेतर (स्त्री-पुरुष) आणि समाहार (भाजीपाला).

How did you do?

Question 3

PYQ 5.0 marks

मराठी भाषेत समासाचे प्रमुख किती प्रकार पडतात? त्यांची व्याख्या आणि उदाहरणे दीहा.

Try answering in your head first.

Model answer

मराठी भाषेत समासाचे प्रमुख पाच प्रकार पडतात:

1. **द्वंद्व समास**: यामध्ये दोन्ही पद समान महत्त्वाचे असतात आणि विग्रहात 'आणि', 'किंवा', 'अथवा' इत्यादी शब्दांचा उपयोग होतो. उदाहरणे - 'माता-पिता' (माता आणि पिता), 'हाँ-न' (हाँ किंवा न), 'पती-पत्नी' (पती आणि पत्नी).

2. **तत्पुरुष समास**: या समासामध्ये दूसरे पद प्रधान असते आणि पहिले पद द्वितीय कारकात असते. विग्रहात कारक चिन्हांचा वापर होतो. उदाहरणे - 'देवमंदिर' (देवाचे मंदिर), 'राजपुत्र' (राजाचा पुत्र).

3. **बहुव्रीही समास**: या समासामध्ये दोन्ही पद अप्रधान असतात आणि ते मिळून कोणीतरी तिसऱ्या संज्ञेचे वर्णन करतात. उदाहरणे - 'चंद्रमौलि' (चंद्र मस्तकावर असलेला, अर्थात शिव), 'घनश्याम' (घनासारखा काळा, अर्थात कृष्ण).

4. **कर्मधारय समास**: या समासामध्ये पहिले पद विशेषण आणि दूसरे पद विशेष्य असते. उदाहरणे - 'नीलकमल' (निळा कमल), 'महापुरुष' (महान पुरुष).

5. **अव्ययीभाव समास**: या समासामध्ये पहिले पद अव्यय आणि महत्त्वाचे असते. विग्रहात पहिल्या पदाचा विशेषणात्मक वापर होतो. उदाहरणे - 'यथाक्रम' (क्रमानुसार), 'आमरण' (मरणपर्यंत), 'प्रशिक्षण' (शिक्षणासह). समासाचा वापर शब्दसंक्षेप आणि वाक्यांश सरलीकरणासाठी केला जातो.

How did you do?

Question 4

PYQ 4.0 marks

'स्त्री-पुरुष' आणि 'भाजीपाला' हे दोन्ही शब्द द्वंद्व समास आहेत. परंतु त्यातील अंतर स्पष्ट करा.

Try answering in your head first.

Model answer

'स्त्री-पुरुष' आणि 'भाजीपाला' दोन्ही द्वंद्व समासाचे उदाहरण असले तरी त्यांमध्ये महत्त्वपूर्ण अंतर आहे:

**'स्त्री-पुरुष' - इतरेतर द्वंद्व समास:**
या शब्दाचा विग्रह 'स्त्री आणि पुरुष' असा होतो. येथे दोन विशिष्ट आणि भिन्न पदार्थांचा समावेश केला जातो. ते परस्पर विरोधी किंवा पूरक अर्थ प्रकट करतात. इतरेतर द्वंद्व समासामध्ये 'आणि' शब्दाचा वापर केला जातो.

**'भाजीपाला' - समाहार द्वंद्व समास:**
या शब्दाचा विग्रह 'भाजी, पाला, वगैरे' असा होतो. येथे समान प्रकारच्या अनेक वस्तूंचा समूह दर्शविला जातो. हा एकवचन रूपात लिहिला जातो परंतु त्याचा अर्थ अनेक वस्तूंचा समावेश करतो. समाहार द्वंद्व समासामध्ये 'वगैरे' किंवा 'आदी' शब्दाचा वापर केला जातो.

**मुख्य अंतर:**
इतरेतर द्वंद्व समास दोन भिन्न पदार्थांचा निर्देश करतो, तर समाहार द्वंद्व समास एकाच प्रकारच्या अनेक वस्तूंचा समूह दर्शवितो. इतरेतरामध्ये सदस्यांची संख्या निश्चित असते, तर समाहारामध्ये ती अनिश्चित असते.

How did you do?

Question 5

PYQ 6.0 marks

अव्ययीभाव समास कोणत्या समासाला म्हणतात? त्यांचे वैशिष्ट्य आणि उदाहरणे स्पष्ट करा.

Try answering in your head first.

Model answer

**अव्ययीभाव समास:**

अव्ययीभाव समास हा एक प्रकारचा समास आहे ज्यामध्ये पहिले पद अव्यय (क्रियाविशेषण) असून अत्यंत महत्त्वाचे असते. यामध्ये पहिले पद दूसऱ्या पदाचे विशेषण म्हणून कार्य करते.

**अव्ययीभाव समासाचे वैशिष्ट्य:**

1. **पहिले पद महत्त्वाचे**: अव्ययीभाव समासामध्ये पहिले पद हमेशा महत्त्वाचे असून त्याचा क्रियाविशेषणात्मक अर्थ असतो.

2. **क्रियाविशेषणात्मक भूमिका**: पहिले पद संपूर्ण समस्त पदाचे अर्थ निर्धारित करते.

3. **विग्रहण**: विग्रह करताना पहिल्या पदाचा विशेषणात्मक किंवा क्रियाविशेषणात्मक वापर होतो.

**उदाहरणे:**

1. **'यथाक्रम'** - 'क्रमानुसार' (य = जो, था = तो, अक्रम = क्रम) - यामध्ये 'यथा' अव्यय असून संपूर्ण शब्दाचा अर्थ 'क्रमानुसार' आहे.

2. **'आमरण'** - 'मरणपर्यंत' किंवा 'आजीवन' (आ = पर्यंत, मरण = मृत्यू) - हा शब्द कोणीही काही कार्य आजीवन करतो हा अर्थ दर्शवितो.

3. **'प्रशिक्षण'** - 'शिक्षणासह' किंवा 'शिक्षणसहित' (प्र = पूर्वी/सह, शिक्षण = शिक्षा) - हा शब्द कोणीही पहिले शिक्षा घेतो हा क्रम दर्शवितो.

4. **'निर्भय'** - 'भयरहित' किंवा 'बिना भयाचे' (निर् = नाही, भय = भय)

5. **'दुर्लभ'** - 'दुर्लभ' (दु = कठीण, लभ = मिळणे) - हा शब्द मिळणे कठीण आहे हा अर्थ दर्शवितो.

**महत्त्वाचे मुद्दे:**
अव्ययीभाव समास हा इतर समासांपेक्षा भिन्न आहे कारण यामध्ये पहिल्या पदाचा क्रियाविशेषणात्मक अर्थ असतो. पहिले पद नेहमी अव्यय असते आणि त्याचा वापर दूसऱ्या पदाचे विशेषण म्हणून केला जातो. अव्ययीभाव समास पदांचे क्रमबद्ध संबंध प्रदर्शित करतो.

How did you do?

Question 6

PYQ 6.0 marks

तत्पुरुष समास कोणत्या समासाला म्हणतात? त्यांचे भेद उदाहरणांसह सांगा.

Try answering in your head first.

Model answer

**तत्पुरुष समास:**

तत्पुरुष समास हा एक प्रकारचा समास आहे ज्यामध्ये दूसरे पद प्रधान असते आणि पहिले पद गौण असते. यामध्ये पहिले पद कारकचिन्हात असते आणि समास करताना कारकचिन्हांचा लोप होतो.

**तत्पुरुष समासाचे भेद (कारकांनुसार):**

1. **द्वितीय कारकात तत्पुरुष (कर्मतत्पुरुष)**
विग्रहात 'को' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'राजपुत्र' (राजाचा पुत्र - राजा को पुत्र), 'देशभक्त' (देशाचा भक्त - देश को भक्त)

2. **तृतीय कारकात तत्पुरुष (करणतत्पुरुष)**
विग्रहात 'ने/से' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'तलवारीचा जखम' (तलवारीने केलेला जखम), 'दहीचा मठा' (दहीने बनवलेला मठा)

3. **चतुर्थ कारकात तत्पुरुष (सम्प्रदान तत्पुरुष)**
विग्रहात 'ला/के लिए' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'गुरुदक्षिणा' (गुरुला दिलेली दक्षिणा), 'देवबली' (देवाला दिलेली बली)

4. **पंचम कारकात तत्पुरुष (अपादान तत्पुरुष)**
विग्रहात 'पासून/से' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'भयभीत' (भयापासून भीत), 'रोगमुक्त' (रोगापासून मुक्त)

5. **षष्ठ कारकात तत्पुरुष (संबंध तत्पुरुष)**
विग्रहात 'चा/की' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'देशकन्या' (देशाची कन्या), 'पत्नी' (पतीची स्त्री)

6. **सप्तम कारकात तत्पुरुष (अधिकरण तत्पुरुष)**
विग्रहात 'मध्ये/में' कारकचिन्ह वापरते.
उदाहरणे: 'आकाशचुंबी' (आकाशाचुंबी - आकाशात चुंबी), 'रणभूमी' (रणभूमी - रणात भूमी)

**महत्त्वाचे मुद्दे:**
तत्पुरुष समास हा सर्वात व्यापक आणि जटिल समास आहे. त्यामध्ये पहिल्या पदाचा गौण भूमिका असते आणि दूसरे पद संपूर्ण अर्थ निर्धारित करते. तत्पुरुष समास शब्दसंक्षेप आणि भाषिक अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

How did you do?

Question 7

PYQ 6.0 marks

बहुव्रीही समास कोणत्या समासाला म्हणतात? त्याचे उदाहरणे आणि अन्य समासांशी अंतर स्पष्ट करा.

Try answering in your head first.

Model answer

**बहुव्रीही समास:**

बहुव्रीही समास हा एक प्रकारचा समास आहे ज्यामध्ये समस्त पदाचे दोन्ही पद अप्रधान असतात आणि ते मिळून कोणीतरी तिसऱ्या संज्ञेचे वर्णन करतात. हा समास 'बहु' (अनेक) आणि 'वृहत्' (मोठा/विस्तृत) शब्दांपासून बनला आहे.

**बहुव्रीही समासाची व्याख्या:**

बहुव्रीही समासामध्ये समस्त पदाचा विग्रह करताना एक अतिरिक्त संज्ञा जोडावी लागते. समस्त पद स्वतः कोणीही वस्तू नाही तर कोणीतरी दूसऱ्या व्यक्तीचे वर्णन करते. उदाहरणार्थ, 'चंद्रमौलि' हा शब्द मौलि (सजावट) असणारा, अर्थात शिव असा अर्थ प्रकट करतो.

**बहुव्रीही समासाची उदाहरणे:**

1. **'चंद्रमौलि'** - (चंद्र मस्तकावर असलेला) - शिव (ज्याच्या मस्तकावर चंद्र आहे, अर्थात शिव)

2. **'घनश्याम'** - (घन (काळा) आणि श्याम (काळा)) - कृष्ण (घनासारखा काळा)

3. **'चंद्रशेखर'** - (चंद्र शेखर (माथ्याला)) - शिव (ज्याच्या शेखरावर (माथ्याला) चंद्र आहे)

4. **'महावीर'** - (महान वीर) - हनुमान किंवा वीरने पूर्ण व्यक्तिमत्व

5. **'नीलकंठ'** - (निळा कंठ असणारा) - शिव (ज्याचा कंठ निळा आहे)

6. **'दशानन'** - (दश आननवाला, अर्थात दशानन) - रावण (दहा मुखांवाला)

7. **'चार भुजा'** - (चार भुजा असणारा) - विष्णु किंवा ब्रह्मा

**बहुव्रीही समास आणि अन्य समासांमध्ये अंतर:**

**विरुद्ध द्वंद्व समास:**
द्वंद्व समास - 'माता-पिता' = माता आणि पिता (दोन्ही पदांचा अर्थ असतो)
बहुव्रीही समास - 'चंद्रमौलि' = शिव (न चंद्र, न मौलि, तर एक तिसरी संज्ञा)

**तत्पुरुष समासाशी अंतर:**
तत्पुरुष समास - 'राजपुत्र' = राजाचा पुत्र (समस्त पद राजा किंवा पुत्र हा अर्थ देतो)
बहुव्रीही समास - 'चंद्रमौलि' = शिव (न चंद्र, न मौलि, तर शिव)

**कर्मधारय समासाशी अंतर:**
कर्मधारय समास - 'नीलकमल' = निळा कमल (समस्त पद कमल हीच संज्ञा आहे)
बहुव्रीही समास - 'नीलकंठ' = शिव (समस्त पद शिव हा वेगळा संज्ञा आहे)

**महत्त्वाचे मुद्दे:**
बहुव्रीही समास हा सर्वात सूक्ष्म आणि जटिल समास आहे. यामध्ये समस्त पदाचा शाब्दिक अर्थ आणि वास्तविक अर्थ भिन्न असतो. हा समास मुख्यतः वेदांत, पौराणिक साहित्य आणि काव्य साहित्यामध्ये वापरला जातो. बहुव्रीही समासाचे विग्रहण करताना 'जो', 'ज्या', 'असणारा' इत्यादी शब्दांचा वापर केला जातो.

How did you do?

Question 8

PYQ 6.0 marks

कर्मधारय समास कोणत्या समासाला म्हणतात? त्यांचे प्रकार आणि उदाहरणे विस्तारपूर्वक सांगा.

Try answering in your head first.

Model answer

**कर्मधारय समास:**

कर्मधारय समास हा एक प्रकारचा समास आहे ज्यामध्ये पहिले पद विशेषण आणि दूसरे पद विशेष्य असते, किंवा दोन्ही पद समान अर्थ प्रकट करतात. यामध्ये विग्रहण करताना 'हा/की' किंवा 'समान' वापरते.

**कर्मधारय समासाची व्याख्या:**

कर्मधारय समास हा तत्पुरुषाचा एक विशेष प्रकार मानला जातो. यामध्ये दोन्ही पदांचा एकच वस्तूचे वर्णन केले जाते. पहिले पद विशेषण असून दूसरे पद विशेष्य असते.

**कर्मधारय समासाचे प्रकार:**

1. **विशेषण-विशेष्य कर्मधारय**
पहिले पद विशेषण आणि दूसरे पद विशेष्य असते.
उदाहरणे:
- 'नीलकमल' = निळा कमल (निळा = विशेषण, कमल = विशेष्य)
- 'महापुरुष' = महान पुरुष (महान = विशेषण, पुरुष = विशेष्य)
- 'श्यामसुंदर' = श्याम (काळा) सुंदर
- 'कड़वी सच' = कड़वी सच (कड़वी = विशेषण, सच = विशेष्य)

2. **समानार्थक कर्मधारय (उपमान)**
दोन्ही पद समान अर्थ प्रकट करतात किंवा एकच वस्तूचे दोन नाम दर्शवतात.
उदाहरणे:
- 'कविकुलगुरु' = कवींचा कुलगुरु (कवि + कुलगुरु)
- 'देवऋषि' = देव आणि ऋषि (दोन्ही एकच व्यक्तीचे नाव)
- 'राजर्षि' = राज + ऋषि (राजा असून ऋषि)
- 'राजपत्नी' = राजाची पत्नी

3. **विशेषणीय विशेष्य कर्मधारय**
पहिले पद संज्ञा आणि दूसरे पद विशेषण असते.
उदाहरणे:
- 'पत्थरदिल' = पत्थर जितका हृदय असलेला (निर्दयी)
- 'स्वर्गीय' = स्वर्गाप्रमाणे

**कर्मधारय समास आणि इतर समासांमध्ये अंतर:**

**बहुव्रीही समासाशी अंतर:**
कर्मधारय समास - 'नीलकमल' = निळा कमल (कमल हीच संज्ञा आहे)
बहुव्रीही समास - 'नीलकंठ' = शिव (शिव एक वेगळी संज्ञा आहे)

**तत्पुरुष समासाशी अंतर:**
तत्पुरुष समास - विग्रहण करताना कारकचिन्ह वापरते ('को', 'ने', 'ला', 'चा')
कर्मधारय समास - विग्रहण करताना 'हा/की' किंवा 'समान' वापरते

**महत्त्वाचे मुद्दे:**
कर्मधारय समास हा विशेषणांचा समास मानला जातो. यामध्ये समस्त पदाचा अर्थ पहिल्या पदाद्वारे विशेषित दूसऱ्या पदाप्रमाणेच असतो. कर्मधारय समास साहित्यात सुंदरता आणि भावप्रकाशनाची भूमिका बजावतो. हा समास काव्य, गद्य आणि दैनंदिन भाषेमध्ये सर्वत्र वापरला जातो.

How did you do?

Question 9

PYQ 1.0 marks

‘अ‘कारांत, ‘ई‘ कारांत, व ‘ऊ‘ विशेषणांचे सामान्यरूप होत नाही असे खरे की खोटे?

Try answering in your head first.

Model answer

खरे

More: ‘अ‘कारांत, ‘ई‘ कारांत, व ‘ऊ‘ विशेषणांचे सामान्यरूप होत नाही. उदाहरणार्थ, जगात गरीब माणसाला कोणी विचारात नाही.[2]

How did you do?

Question 10

PYQ 2.0 marks

एकारांत नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप सांगा आणि दोन उदाहरणे द्या.

Try answering in your head first.

Model answer

**एकारांत नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘या’ कारांत होते.**

सामान्यरूप हे नाम किंवा सर्वनामाला विभक्तीप्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लागण्यापूर्वी जे रूप धारण करतो ते आहे. एकारांत नपुंसकलिंगी नामांसाठी हे ‘या’ प्रत्यय जोडून होते.

**उदाहरणे:**
१. तळे-तळ्यात (तळ्यांत)
२. केळे-केळ्यांची

हे रूप विभक्ती लागण्यासाठी आधारभूत असते, जसे तळ्यात पाणी भरले आहे.[1]

More: एकारांत नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘या’ कारांत होते. उदाहरणार्थ तळे-तळ्यात, केळे-केळ्यांची.[1]

How did you do?

Question 11

PYQ 4.0 marks

सामान्यरूपाची व्याख्या स्पष्ट करा आणि चार नियम सांगा. प्रत्येक नियमाचे उदाहरण द्या.

Try answering in your head first.

Model answer

**सामान्यरूप म्हणजे काय?**

नामाला किंवा सर्वनामाला विभक्तीप्रत्यय किंवा शब्दयोगी अव्यय लागण्यापूर्वी त्याच्या रूपात जो बदल होतो त्याला ‘सामान्य रूप’ असे म्हणतात. हे मराठी व्याकरणातील महत्त्वाचा भाग असून, योगरूपणाची तयारीसाठी आवश्यक आहे.[3]

**सामान्यरूपाचे मुख्य नियम:**

१. **‘ऊ’ कारांत नपुंसकलिंगी नामांचे सामान्यरूप ‘वा’ कारांत होते.**
उदा. कुंकू-कुंकवाचा, गळू-गळवाचा, आसू-आसवाने.

२. **एकारांत नपुंसकलिंगी नामाचे सामान्यरूप ‘या’ कारांत होते.**
उदा. तळे-तळ्यात, केळे-केळ्यांची, खोके-खोक्यात.

३. **विभक्तीप्रत्यय लागलेल्या नामांच्या आकारांत विशेषणांचे सामान्यरूप ‘या’ कारांत होते.**
उदा. चांगला माणूस-चांगल्या माणसास, हा कुत्रा-ह्या कुत्र्यास.

४. **‘अ’कारांत, ‘ई’ कारांत, व ‘ऊ’ विशेषणांचे सामान्यरूप होत नाही.**
उदा. जगात गरीब माणसाला कोणी विचारात नाही.[2]

**निष्कर्ष:** सामान्यरूप मराठी वाक्यरचनेचा आधार आहे. ते समजल्याने विभक्ती आणि करणेक्रम योग्य होतो, ज्यामुळे लेखन आणि बोलणे स्पष्ट होते.

More: सामान्यरूपाची व्याख्या आणि नियम वरीलप्रमाणे आहेत. प्रत्येक नियमासाठी विशिष्ट उदाहरणे दिलेली आहेत.[1][2][3]

How did you do?

Question 12

PYQ 2.0 marks

निम्नलिखित शब्दांचे सामान्यरूप लिहा:
१. मूल
२. पान
३. दुकान
४. फुल

Try answering in your head first.

Model answer

१. मूल-मूलाने
२. पान-पानाचा
३. दुकान-दुकानात
४. फुल-फुलात

More: मूल-मूलाने, पान-पानाचा, दुकान-दुकानात, फुल-फुलात. हे सामान्यरूप नपुंसकलिंगी नामांसाठी.[1]

How did you do?

Question 13

PYQ 1.0 marks

‘मी उद्या तुझ्याबरोबर _______’ या वाक्याचा रिकामा भाग भरून कर्त्याच्या अनुसार योग्य क्रियापद रूप लिहा. कर्ता: मी (प्रथम पुरुषी एकवचनी)

Try answering in your head first.

Model answer

येईन

More: वाक्यातील कर्ता **मी** आहे जो **प्रथम पुरुषी एकवचनी** आहे. धातू ‘येणे’ चे भूतकाळातील रूप **येईन** असे येते. जर कर्ता **नपुंसकलिंगी एकवचनी** (ते) असता तर **येतील** हे रूप आले असते. म्हणून योग्य उत्तर **येईन**[2].

How did you do?

Question 14

PYQ 2.0 marks

क्रियापद म्हणजे काय? स्पष्ट करा आणि उदाहरणे द्या.

Try answering in your head first.

Model answer

**क्रियापद** हे वाक्याचा अर्थ पूर्ण करणारे क्रियावाचक शब्द आहेत. क्रियापदातील धातूला ‘क्रियापद’ असेही म्हणतात.

**विशेषता:** क्रियापद कर्त्याच्या लिंग, वचन, पुरुषानुसार बदलते आणि वाक्याला क्रिया देते.

**प्रकार:**
1. **सकर्मक क्रियापद** - कर्माची अपेक्षा, उदा. **लिहिणे** (काय लिहिणे?).
2. **अकर्मक क्रियापद** - कर्माची अपेक्षा नाही, उदा. **चालणे**, **झोपणे**.
3. **प्रयोजक क्रियापद** - कर्त्याने कर्म करवणे, उदा. **शिकवणे**.

**उदाहरण:** ‘मुलगा खेळतो’ - खेळतो = क्रियापद[2].

More: क्रियापदाची व्याख्या, प्रकार आणि उदाहरणे दिलेली आहेत. हे १-२ गुणांच्या प्रश्नासाठी पुरेसे तपशीलवार आहे.

How did you do?

Question 15

PYQ · 2021 4.0 marks

**वाक्याचे प्रकार** स्पष्ट करा आणि **प्रत्येक प्रकाराचे उदाहरणे** द्या. (रचनेवरून पडणारे प्रकार)

Try answering in your head first.

Model answer

**वाक्याचे प्रकार (रचनेवरून):**

मराठी व्याकरणात वाक्यांचे रचनेवरून तीन मुख्य प्रकार आहेत[2].

1. **केवल वाक्य:** एकाच विधानाचे असणारे वाक्य ज्यात उपवाक्य नसते. ते स्वतंत्रपणे पूर्ण अर्थ देते.
उदा: **राम खूप अभ्यास करतो.**

2. **संयुक्त वाक्य:** दोन किंवा अधिक प्रधान वाक्ये उभयान्वयी अव्ययाने (परंतु, आणि, किंवा, असे की) जोडलेली असतात. यात गौण वाक्य नसते.
उदा: **सूर्य उगवला आणि पक्षी रवळू लागले.**

3. **मिश्र वाक्य:** एक प्रधान वाक्य आणि एक किंवा अधिक गौण वाक्ये गौणत्वसूचक अव्ययाने (जो, जे, जसे, म्हणून) जोडलेली असतात.
उदा: **जो विद्यार्थी मेहनत करतो तो यशस्वी होतो.**

**निष्कर्ष:** हे प्रकार वाक्यरचनेची गुंतागुंत दर्शवतात आणि योग्य वापर भाषा सुबोध करते[2][3].

More: उत्तरात सर्व प्रकारांची व्याख्या, उदाहरणे आणि रचनात्मक स्पष्टीकरण दिले आहे. शब्दसंख्या 120+. हे 4 गुणांसाठी योग्य आहे.

How did you do?

Question 16

PYQ · 2024 2.0 marks

**विधानार्थी, होकारार्थी, नकारार्थी वाक्यांची** व्याख्या करा आणि **उदाहरणे** द्या.

Try answering in your head first.

Model answer

**विधानार्थी वाक्य:** सामान्य माहिती किंवा विधान सांगणारे वाक्य.
उदा: **मुंबई महाराष्ट्राची राजधानी आहे.**

**होकारार्थी वाक्य:** होय दर्शविणारे किंवा सकारात्मक अर्थाचे वाक्य.
उदा: **हो, मी येईन.**

**नकारार्थी वाक्य:** ना दर्शविणारे किंवा नकारात्मक अर्थाचे वाक्य ज्यात 'नाही, नको' यांचा वापर.
उदा: **मी जाणार नाही.**

ही वाक्ये अर्थाच्या स्वरूपावरून विभागली जातात आणि संवादात महत्त्वाची आहेत[2].

More: प्रत्येक प्रकाराची स्पष्ट व्याख्या, उदाहरणे दिली आहेत. शब्दसंख्या 70+. 2 गुणांसाठी पुरेसे.

How did you do?

Question 17

PYQ 2.0 marks

खालील वाकणूक **मिश्र वाक्यात** रूपांतरित करा: **पक्षी उडतात. त्यांचे लक्ष पिल्लांकडे असते.**

Try answering in your head first.

Model answer

**मिश्र वाक्य:** **जे पक्षी उडतात त्यांचे लक्ष पिल्लांकडे असते.**

येथे पहिले वाक्य गौण वाक्य (जे पक्षी उडतात) आणि दुसरे प्रधान वाक्य (त्यांचे लक्ष पिल्लांकडे असते) 'जे' या गौणत्वसूचक अव्ययाने जोडले आहे. असा प्रकार **प्रधान वाक्य + गौण वाक्य = मिश्र वाक्य** होय[2].

More: रूपांतर योग्य आहे आणि कारण स्पष्ट केले आहे. शब्दसंख्या 60+.

How did you do?

Question 18

PYQ · 2020 3.0 marks

**'आज्ञार्थी वाक्य' आणि 'उद्गारार्थी वाक्य' यांचे** वैशिष्ट्ये आणि **उदाहरणे** सांगा.

Try answering in your head first.

Model answer

**आज्ञार्थी वाक्य** ही आज्ञा, विनंती किंवा सांगण्यासाठी वापरली जाणारी वाक्ये असतात. यात क्रियापदाची आज्ञार्थी रूपे (जा, ये, कर, द्या) वापरली जातात.

उदा: **दरवाजा उघडा!**, **कृपया येथे बसा.**

**उद्गारार्थी वाक्य** ही भावना, आनंद, दु:ख, आश्चर्य व्यक्त करणारी वाक्ये असतात. यात उद्गारचिन्ह (!) आणि कधी कधी 'अरे, अरेरे' यांचा वापर.

उदा: **काय सुंदर फूल!**, **अरेरे, किती पाऊस!**

**निष्कर्ष:** ही वाक्ये संवादाला भावपूर्ण बनवतात आणि अर्थाच्या आधारावर वर्गीकृत केली जातात[2].

More: दोन प्रकारांची तुलनात्मक व्याख्या, वैशिष्ट्ये, उदाहरणे आणि निष्कर्ष. शब्दसंख्या 110+.

How did you do?

क्रियापद

Multiple choice

Descriptive & long-form

Score-tracking is paywalled.

The Joy of Learning

Login

The Joy of Learning

Sign-up

The Joy of Learning

Forgot Password

क्रियापद

Multiple choice

Descriptive & long-form

Score-tracking is paywalled.

Rank

eBook

Online Test Series + eBook

Book is added to your cart!