Login
OR
Don't worry. We'll fix this for you!
मराठी व्याकरणात क्रियापद (Verb) हा शब्द किंवा शब्दांचा प्रकार आहे जो कृती, अवस्था किंवा त्यासंबंधित हालचाली दर्शवतो. वाक्याचा अर्थ समजून घेण्यासाठी क्रियापद अत्यंत महत्त्वाचे घटक आहे कारण ते मुख्यतः क्रियाशीलतेचा संकेत देते. प्रत्येकी वाक्यात क्रियापद नसेल, तर वाक्य अपूर्ण वाटते किंवा अर्थ अस्पष्ट राहतो.
क्रियापद म्हणजे काय? क्रियापद म्हणजे असे शब्द जे एखाद्या क्रिया, काम, स्थिती किंवा घडामोडीला सूचित करतात. उदाहरणार्थ, जाणे, करणे, बोलणे हे सर्व क्रियापद आहेत.
क्रियापदाची काही महत्वाची वैशिष्ट्ये आहेत:
व्याकरणाच्या मुख्य विभागात क्रियापद हा शब्दविभागी एक स्वतंत्र घटक आहे, जो नाम (Noun) आणि अव्यय (Adverb) एवढाच महत्त्वाचा. वाक्य संरचनेत तो कर्ता (Subject), कर्म (Object) यांच्याशी जोडलेला असतो, आणि त्याचा उपयोग वाक्याचा संपूर्ण अर्थ स्पष्ट करण्यासाठी होतो.
मराठी भाषेत क्रियापदांचे विविध प्रकार् आहेत. त्यांचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे :
क्रियापदाला three मुख्य बदल लागू होतात - वचन (Number), पुरुष (Person), आणि काल (Tense).
क्रियापदाच्या रूपातील बदल या वचन व पुरुषानुसार होतात. उदाहरणार्थ 'पाहणे' या क्रियापदाचा वर्तमान काळातील रूप:
| पुरुष | एकवचन | बहुवचन |
|---|---|---|
| प्रथम | मी पाहतो / पाहते | आम्ही पाहतो / पाहतो |
| द्वितीय | तू पाहतोस / पाहतेस | तुम्ही पाहता |
| तृतीय | तो पाहतो, ती पाहते, ते पाहतात | ते पाहतात |
काल (Tense) म्हणजे क्रियापदाने दर्शवलेली क्रियेची वेळ. मराठीतील प्रमुख तीन काळ:
क्रियापदाच्या प्रत्येक काळात लकार बदलतो जो विषयाच्या पुरुष व वचनानुसार बदलतो.
graph TD सुरूवात[विषयाचे वचन आणि पुरुष ओळखा] --> काळ[भूत, वर्तमान, भविष्यत्काल ठरवा] काळ --> रूपनिर्मिती[क्रमिकरित्या योग्य लकार निवडा] रूपनिर्मिती --> वाक्यरचना[वाक्यात योग्यरित्या वापरा]
क्रियापदांच्या विविध लकारांमध्ये त्यांचे संयोजन महत्त्वाचे आहे. येथे काही शक्य उपवर्ग आहेतः
| काल | पुरुष | वचन | उदाहरण (पाहणे) |
|---|---|---|---|
| भूत | प्रथम | एकवचन | मी पाहिले |
| वर्तमान | द्वितीय | बहुवचन | तुम्ही पाहता |
| भविष्यत | तृतीय | बहुवचन | ते पाहतील |
चेष्टा म्हणजे क्रियापदाचे त्या प्रकारचे रूप, ज्याने पूर्ण क्रिया दर्शविली जाते व ते काळ, वचन व पुरुषानुसार बदलते. उदाहरण - 'वाचतो', 'वाचले'.
कृदन्त म्हणजे क्रियापदापासून तयार होणारे नाम किंवा विशेषण. जसे 'वाचनारा', 'वाचनिय'.
असे विभक्त रूपे वेगवेगळ्या व्याकरणात्मक हेतूसाठी वापरली जातात, ज्यामुळे भाषेचा अर्थ स्पष्ट होतो आणि विविध वाक्यरचनांमध्ये उपयोग करता येतो.
पायरी 1: क्रियापद 'केले' हे भूतकाळातील आहे कारण 'केले' हा भूतकाळातील लकार आहे.
पायरी 2: 'मी' हे प्रथम पुरुष, एकवचन आहे.
पायरी 3: त्यामुळे 'केले' हे प्रथम पुरुष, एकवचन भूतकालीन क्रियापदाचं रूप आहे.
उत्तर: प्रथम पुरुष, एकवचन, भूतकालीन क्रियापद 'केले' आहे.
पायरी 1: 'झोपला' या क्रियापदास कर्त्याव्यतिरिक्त कर्म नाही, त्यामुळे 'झोपला' अकर्मक क्रियापद आहे.
पायरी 2: 'पीता' या क्रियापदास 'चहा' हा कर्म आधार दिला आहे, म्हणून 'पीता' सकर्मक क्रियापद आहे.
उत्तर: 'झोपला' क्रियापद अकर्मक आणि 'पीता' सकर्मक आहे.
पायरी 1: 'तो' तृतीय पुरुष एकवचन आहे, त्याचे बहुवचन प्रथम पुरुष म्हणजे 'आम्ही'.
पायरी 2: खेळणे या क्रियापदाचा वर्तमानकाळातील प्रथम पुरुष बहुवचन रूप म्हणजे 'खेळतो' चा बहुवचन रूप आहे 'खेळतो' (आम्ही खेळतो).
पायरी 3: 'खेळतो' सामान्य स्वरूप असल्याने बहुवचन प्रथम पुरुषाला 'खेळतो' असेच वापरले जाते.
उत्तर: 'आम्ही खेळतो' हा बहुवचन प्रथम पुरुषाचा वर्तमानकाळीन वाक्य आहे.
पायरी 1: 'वाचत आहे' पेश करत आहे की वर्तमान काल आहे कारण सध्याच्या क्रियेचे सूचक आहे.
पायरी 2: मुख्य क्रियापद 'वाचत' आणि सहाय्यक क्रियापद 'आहे' एकत्रित करून वर्तमान काल दर्शवितात.
पायरी 3: 'ती' तृतीय पुरुष एकवचन आहे.
पायरी 4: 'पुस्तके' बहुवचन आहे पण क्रियापद 'वाचत आहे' एकवचन तृतीय पुरुषनुसार आहे कारण कर्ता 'ती' एकवचन आहे.
उत्तर: वर्तमानकाळ, तृतीय पुरुष, एकवचन क्रियापद आहे.
पायरी 1: 'पाणी' मूळ शब्द असून त्याला '-ला' हे आधारकारक विभक्ती जोडले आहे.
पायरी 2: पाण्याला कृदन्ताप्रमाणे वापरून वाक्य तयार करा - 'मी पाण्याला गँग्यावर टाकले.'
पायरी 3: 'पाण्याला' म्हणजे 'पाणी' या क्रियापदाचा कर्म दर्शवणारा शब्द आहे, जो कृदन्ताचा प्रकार आहे कारण क्रियापदापासून नाम तयार झाला आहे.
उत्तर: 'पाण्याला' क्रियापदाचा कर्म किंवा आधारकारक कृदन्त आहेत, ज्याने कर्म दर्शवितो. उदाहरण वाक्य- 'मी पाण्याला गँग्यावर टाकले.'
When to use: सर्व क्रियापद रूपांचे लवकर वर्गीकरण आवश्यक असताना.
When to use: व्याकरणातील क्रियापदाचे प्रकार चाचणीत वेगाने ओळखायचे तर.
When to use: भूतकाळीन क्रियापदाचा एक जलद दृष्टिकोन पाहण्याची गरज असताना.
When to use: क्रियापदाचे उपरूप चाचण्यामध्ये वेगाने भेद ओळखायचा असेल तर.
When to use: विशिष्ट काल ओळखण्यास त्रास होत असेल तेव्हा.
Progress tracking is paywalled — subscribe to mark subtopics as understood and save your streak.
Go to practice →
Your Score
Your Rank
| Rank | Name | Score |
|---|
